Menopoz, kadın beyninin yaşlanmasını geçici olarak durduruyor

Amsterdam Üniversitesi Tıp Merkezi'nden bir araştırma ekibi, kadın beyninin yaşam boyunca geçirdiği değişimleri inceledi. Üç ayrı projeden 1000'den fazla kadının manyetik rezonans görüntüleme (MRG) verilerini analiz eden ekip, menopoz sırasında beynin yaşlanma sürecine geçici bir ara girdiğini tespit etti.

Çalışma, Nature Communications dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, ergenlik ve annelik dönemlerinde östrojen ve progesteron seviyelerinin hızla yükseldiğini, bunun da beyin korteksindeki gri madde hacmini belirgin şekilde azalttığını belirtti. Uzmanlar, bu değişimin beyin hasarı olarak görülmemesi gerektiğini, aksine beynin yeni yaşam görevlerine uyum sağladığını vurguluyor.

Hormonal geçiş dönemlerinde beyin nasıl değişiyor?

Ergenlik ve hamilelik sırasında gri maddedeki azalma büyük ölçüde aynı bölgelerde gerçekleşiyor. Değişim özellikle frontal, parietal ve temporal lobların assosiyasyon alanlarında belirginleşiyor. Bu korteks bölgeleri karmaşık sosyal beceriler ve empati yeteneğinden sorumlu. Araştırmacılara göre bu yeniden yapılanma, kadının artan sosyal taleplerine uyum sağlamasına ve annelik bakımına destek oluyor.

Bazı beyin bölgeleri ergenlikteki hormonal değişimlere farklı tepki veriyor. Duyu algısı ve hareket kontrolünden sorumlu alanlardaki değişim ergenlikte hamilelik dönemine göre çok daha güçlü. Menopoz ise bu bölgeleri en az etkiliyor. Yazarlara göre bu anatomik farklılık, üç önemli yaşam evresi arasında kademeli bir ayrım olduğunu gösteriyor.

Ekip, korteksin yüzeysel katmanlarının yanı sıra beynin daha derin yapılarını da inceledi. Ergenlik öncesinde kızlarda talamus ve hipokampus gibi derin beyin bölgeleri hızla büyüyor; ergenliğe girildiğinde bu gelişim yavaşlıyor veya duruyor. Araştırmacılara göre bu, beyin gelişiminin bölgeye özgü olduğunu kanıtlıyor.

Bulgular eski varsayımları tersine çeviriyor

Genç kadınlarda beyin hormonal değişimlere gri maddenin hızlı kaybıyla yanıt veriyor. Menopozda ise yumurtalıklar çalışmayı bırakıyor ve östrojen seviyesi düşüyor. Daha önceki bilimsel literatür sık sık hormon kaybının beyindeki nörodejeneratif yaşlanmayı hızlandırdığı uyarısını yapıyordu. Yeni veriler ise bunun tam tersini gösteriyor ve bu korkuları çürütebilecek nitelikte.

Menopoz geçiş dönemindeki kadınların MRG görüntülerinde gri madde veya beyin korteksi hacminde anlamlı bir azalma görülmedi. Henüz bu döneme girmemiş ya da bu dönemi geride bırakmış kadınlarda ise beyin yaşına uygun biçimde normal şekilde küçülüyordu. Araştırmacıların şaşkınlıkla karşıladığı bu sonuç, geçiş anında biyolojik yaşlanmaya ara verildiğine işaret ediyor.

Araştırmanın başyazarı Sophie R. van 't Hof, bulguların beyinde tamamen yeni bir tür plastisiteye işaret ettiğini söylüyor: menopoz, beynin küçülmesini geçici olarak durduruyor. Araştırmacılara göre geçiş döneminde beyin yapısında meydana gelen bu değişim eşsiz ve acilen daha fazla incelenmesi gerekiyor.

Çalışmanın bir sınırlılığı, yaşam evrelerinin belirlenmesinde katılımcıların kendi beyanlarına dayanılması. Örneğin katılımcılardan ilk adetlerinin ne zaman başladığını hatırlamaları istendi. Ayrıca katılımcıların kandaki hormon seviyeleri doğrudan karşılaştırılabilir değildi. Bu nedenle östrojen düzeyinin gri madde değişimleriyle tam olarak nasıl bağlantılı olduğu açıklanamadı. Yazarlar, mevcut bulguların kadın sağlığı üzerine yapılacak yeni araştırmalar için güçlü bir temel oluşturduğunu belirtiyor. Gelecekte gönüllülerin daha kısa aralıklarla izlenmesi ve eş zamanlı kapsamlı kan analizleri yapılması öneriliyor.