Marju Kõivupuu: Cadılar Bayramı Estonya geleneklerini yok etmez

Estonyalı halk bilimci Marju Kõivupuu, Kuzey Amerika'dan ithal edilen ve günümüzdeki biçimiyle kutlanan Cadılar Bayramı'nın, Estonya'nın 10 Kasım'daki mardi ve 25 Kasım'daki kadri şenliklerini kendiliğinden ortadan kaldırmayacağını değerlendirdi. Kõivupuu'ya göre hiçbir bayram takvimden otomatik olarak bir diğerini itmez; hangi ritüellerin yaşayacağına insanlar kendileri karar verir.

Kõivupuu, Estonya'nın R2 hommik programına verdiği mülakatta, "Hiçbir bayramın bir başkasını kendiliğinden yerinden etmediğini defalarca söyledim; bunlar insanların yaptığı seçimlerdir. Bir araştırmacı olarak bu seçimleri hangi temelde yaptığımıza bakmak ilgimi çekiyor" dedi.

Cadılar Bayramı'nın kökeni ve şalgamdan balkabağına geçiş

Halk bilimci, farklı inanç temsilcilerinin birbirlerinin ritüellerini etiketleme eğiliminde olduğunu belirtti. Kõivupuu, "Bu yanlış görüş, bir inancın veya dinin kendisini 'daha üstün' görmeye başlaması ve bu terimle diğerlerini küçümsemesinden kaynaklanıyor. Hristiyanlık, eski ruhlar günü ve ölüleri anma ile bağlantılı bayramları devraldı, kendisine daha uygun hale getirdi ve kullanıma aldı" diye örnek verdi.

Kõivupuu'ya göre aynı mantık Cadılar Bayramı için de geçerli. "Cadılar Bayramı'nın kökleri de gerçekten Hristiyanlık öncesi Kelt geleneklerine dayanıyor; Hristiyanlaşmış Germen halkları bu geleneği devraldı. Biz bunu şimdi Amerika'dan dolambaçlı bir yolla Avrupa'ya gelen ticari, eğlenceli bir çocuk bayramı olarak biliyoruz" dedi.

Halk bilimci, İrlandalıların Cadılar Bayramı'nın simgesi haline gelen fenerleri aslında şalgam ve sarı şalgamdan oyduğunu hatırlattı. Amerika'da Avrupalılar yeni tarım ürünleriyle karşılaşınca, kolaylık olsun diye eski kök sebzeleri günümüzde bayramla özdeşleşen balkabağıyla değiştirdi.

Sonbahar geceleri ve ruhların dönüşü inancı

Kõivupuu, birçok kültürde ortak bir tema olarak kararan sonbahar-kış gecelerinin ataların ruhlarını yeryüzüne geri getirdiğini söyledi. "Bunu bizim ruhlar zamanıyla karşılaştırırsak, o örtünme, eski inanışlara göre yılın belirli bir zamanında ölü ataların ruhlarının yeryüzüne döndüğü, ancak yaşayanları da buradan götürmek istediği inancının sonucudur" diye devam etti.

Kõivupuu, geleneklerin nefes alabilmesi, dinamik olması ve canlı kalması gerektiğini ekledi: "Bir gelenek, insanlar onu geliştirdiğinde yaşar. Bir şeyden vazgeçersek, o arkamızda kalır, ama muhtemelen bu Cadılar Bayramı o kadar önemliydi ki koşullara göre uyarlandı."

Halk bilimci, kasıtlı desteğin ve uluslararası ilginin de yeri olduğunu belirtti. "Çok az kişi biliyor ki Estonya folklor konseyi şu anda mardi ve kadri günü geleneğimizi UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras temsili listesine aldırmak için çalışıyor" dedi.

Kõivupuu, akıllı pazarlamanın da bu özel günlere renk kattığını, uluslararası şirketlerin insanların bayramları kutlaması için hazır çözümler ürettiğini söyledi. Yerli şeker üreticileri çocuklara özel kadri şekeri sunmaya çalışıyor; Cadılar Bayramı'ndan en büyük farkı ise Estonya gelenekleri olarak küresel bir erişime sahip olmamaları.

Kõivupuu, geleneksel takvim bayramlarının giderek daha erken ticari alana itildiğini bir anekdotla paylaştı: "Eylül başında bir yapı malzemeleri mağazasına gittim; birkaç vida lazımdı ve Eylül'de görebildiğiniz ilk şey Noel ağaçları ve elflerdi. Kusura bakmayın, ama arada hâlâ çok sayıda bayram var; artık bayramları bekleyemiyoruz, her taraftan itiliyorlar."

Halk bilimci, yerli bayramların daha büyük ticari etkiye sahip bu özel günlerin gölgesinde kaldığını da kaydetti. Çocuklar geleneksel yolları iyice öğrenip kapıda şeker beklese de, Kõivupuu'ya göre bu gelenek hâlâ "o balkabağı bayramının, yani Cadılar Bayramı'nın çok çok gölgesinde kalıyor."