Kivirähk: Indrek'ı anlamak için beş cildi de sahnelemek gerek

Estonya Dram Tiyatrosu'nda (Eesti Draamateater) A. H. Tammsaare'nin beş ciltlik "Tõde ja õigus" (Gerçek ve Adalet) romanından uyarlanan oyun sahneye kondu. Oyunu, romanın tamamını tek bir sahne öyküsüne dönüştüren Andrus Kivirähk kaleme aldı; yönetmenliğini Hendrik Toompere genç yaptı. Prömiyer cumartesi günü gerçekleşti.

Kivirähk, ERR'in "Vikerhommik" programında yaptığı açıklamada, oyunun romanın 100. yılına denk gelmesinin planlanmış olmadığını söyledi. Yapıtın aslında bu sonbaharda değil, biraz daha ileride sahnelenmesinin düşünüldüğünü, ancak tiyatronun program değişikliği nedeniyle tarihin öne çekildiğini belirtti. Kivirähk, "Yani bunun denk gelmesi tamamen tesadüf. Bu fikri ilk kez Hendrik'e açtığımda ne takvime baktım ne de tarihi yıl dönümlerini düşündüm" dedi.

Indrek neden ancak beş ciltle anlaşılır

Kivirähk, beş cildin tamamını tek bir sahne metninde birleştirme fikrini uzun süre düşündüğünü anlattı. Ona göre bu yöntem, Indrek Paas'ın kim olduğunu ve beş cilt boyunca kıvrılan yaşam öyküsünü daha iyi anlamayı sağlıyor.

"Indrek beş cilde öyle bölünmüş ki, her cildi ayrı ayrı sahnelerseniz Indrek garip bir yan karakter olarak kalır; motiflerini anlayamazsınız, nereye vardığını anlayamazsınız. Indrek'ı anlamanın tek yolu bu beş cildin tamamını sahnelemek" diyen Kivirähk, oyunun yaklaşık üç saat süren bir sahne öyküsüne dönüştüğünü aktardı.

Kivirähk'e göre roman yalnızca Indrek'ın yaşam öyküsü değil, aynı zamanda semboller ve alt metinlerle dolu bir yapıt. Neredeyse her sayfada İncil'den alıntılar ve göndermeler bulunduğunu belirten Kivirähk, ilk cildin bir anlamda Eski Ahit, sonraki ciltlerin ise yeni bir Ahit gibi okunabileceğini söyledi. Romanda ayrıca bolca macera, tutku ve hüzünlü aşk öyküsü yer alıyor. Kivirähk, "Ağlayabilirsiniz, gülebilirsiniz. Çok macera, silahlı çatışma, cinayet, her türlü dram ve çatışma var. Öte yandan alt metin çok derin. Her yeniden okumada keşfedecek bir şey buluyorsunuz" diye konuştu.

Yazar, Tammsaare'nin karakterlerini de çok ilginç buluyor. Indrek'la yaşamı boyunca bir tür ilişki kuran kadınların neredeyse tamamının kötü sona erdiğini hatırlatıyor. Renkli karakterler ile güçlü monolog ve diyaloglar, uyarlamayı onun için zorlaştıran etkenler oldu. Kivirähk bu durumu, "Yüz kilo altından sonunda ancak bir gram kullanabilirsiniz" sözleriyle anlattı.

Sahnede yalnızca Tammsaare'nin metni var

Yine de bir seçim yapılması ve oyunun yaklaşık üç saate sığdırılması gerekti. Sahne öyküsü Indrek'ın çevresinde kurulduğu için Indrek'ın hiç yer almadığı sahneler oyundan çıkarıldı. Sahnede duyulan tüm metin Tammsaare'nin kaleminden çıktı; Kivirähk metni değiştirmedi. Klasik bir yapıtı uyarlarken amacının Tammsaare'yi mümkün olduğunca arı bir biçimde izleyiciye sunmak olduğunu belirten Kivirähk, provalar sırasında hem yönetmenin hem de oyuncuların Tammsaare'yi dikkatle okuduğunu ve bazı cümlelerin eklenmesini ya da çıkarılmasını önerdiğini söyledi.

Kivirähk, tiyatroya gidemeyenlere Tammsaare'nin kitaplarını okumalarını önerdi. Ona göre Tammsaare'nin metinleri zengin bir dil kullanımı ve çok sayıda paradoksla öne çıkıyor. Yazar, "Düşünerek okunabilecek bir yazar. Bence yeterince gülmece de var; kendine özgü, ince bir mizah anlayışı var" dedi.

Kivirähk, "Tõde ja õigus"un okullarda zorunlu okutulması gerektiğini düşünmüyor. Romanda anlatılanların okulda bir ölçüde aktarılması gerektiğini, bunun çarpım tablosu ya da iklim kuşakları gibi öğrenilmesi gereken bir bilgi olduğunu söylüyor; ancak kitaptan gerçekten keyif almanın, insanın yaşam deneyimi ve ilişkileri olduğunda çok daha sonra mümkün olacağını belirtiyor.