Ketamin depresyonda kalıcı etki için psikoterapiyle birleşmeli

Ketamin, tedaviye dirençli depresyon yaşayan kişilerin acılarını etkili biçimde hafifletebiliyor. Ancak alanın öncü isimlerinden Dr. Lowan Stewart'a göre ketamin tedavisi, hastaya ilk ve hızlı bir destek sağlayan steroid gibi görülmeli; kalıcı yaşam kalitesi artışı ise kişinin kendi istikrarlı psikolojik çabasıyla sağlanıyor. Stewart, 2016'da ABD'nin New Mexico eyaletinde ketamin kliniği kurmadan önce Moskova'da mikro yerçekiminde acil tıp alanında araştırma yaptı ve ABD'de diğer hekimlerin çalışmalarını yönetti.

Acil tıptan ruh sağlığına geçiş

Stewart, yaklaşık 17 yıl acil tıp uzmanı olarak çalıştı. Acil servislerde öncelikli amacın insan hayatını uzatmak olduğunu, kalbi duran bir hastanın yeniden canlandırılmasının kuşkusuz önemli olduğunu belirtiyor. Ancak zamanla yaşam kalitesinin daha da önemli olabileceğini fark ettiğini söylüyor: İnsanların çoğu aslında mutluluk, refah ve anlamlılık arıyor; 80 mi 85 mi yaşayacaklarıyla daha az ilgileniyor. Bu, ruh sağlığına yönelmesinin başlıca nedenlerinden biri.

İkinci nedeni ise acıyı daha geniş ölçekte hafifletmek ve yalnızca tek tek kişilerin tedavisiyle sınırlı kalmamak. Ona göre tek bir kişiyi tedavi etmek, su alan bir teknede suyu boşaltmaya benziyor; bu gerekli ama tekneyi tamir etmek daha iyi olur. Stewart bu nedenle son on yılı, ruh sağlığı sorunlarına daha iyi ve yenilikçi yaklaşan bir sağlık altyapısı kurmaya adadı.

Ketamin bir araç, kullanım biçimi belirleyici

Stewart, ketaminin psikoterapiyle birleştirilmesinin hasta deneyimini ve tedavinin etkisini iyileştirdiğini, olumlu değişimin daha uzun sürdüğünü aktarıyor. Araştırmacılar, ilacın doğrudan antidepresan etkisinin bu durumlarda farklılaştığını henüz bulmadı; bu etki gerçekten ilaçtan kaynaklanıyor. Olumlu değişimin ne kadar süreceği ise büyük ölçüde hastanın tedavi öncesinde, sırasında ve sonrasında ne yaptığına bağlı.

Stewart bunu beyin kaslarına etki eden bir steroid benzetmesiyle açıklıyor: İlaç büyük kaslar yapıyor, kişiyi daha sağlıklı ve mutlu hissettiriyor. Ancak bu kas ne kadar sürer? Tam olarak hasta kullandığı sürece. Kas yaptıktan sonra bir ay boyunca kanepede yatarsa, hastanın yine ve yine kliniğe hızlı bir destek için gelmesi muhtemel.

Ketamin 1962'de sentezlendi ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 1970'te onaylandı. Hekimler ilacı yarım yüzyıldan uzun süredir kullanıyor. Ancak psikiyatristler ketamini yalnızca yaklaşık yirmi yıldır, bazı ülkelerde daha da geç keşfetti. Acil tıp ve anesteziyolojide riskler iyi biliniyor ve ilacın terapötik indeksi oldukça iyi. ABD'de klinikler ketamini yaklaşık 15 yıl önce daha yaygın kullanmaya başladı; o dönemde bunu çoğunlukla hem anesteziyoloji hem psikiyatriye hâkim acil tıp hekimleri ya da psikiyatristlerle işbirliği yapan anestezistler yaptı.

Norveç'te 2020'de İskandinavya'nın ilk ketamin kliniğinin açılmasına yardım eden Stewart, 400 hastanın verilerine dayanarak yüzde 60'ının tedaviye yanıt verdiğini ve yüzde 40'ında ağır depresyonun gerilemeye başladığını bulmuştu. Program genişledikçe oranların büyük ölçüde aynı kaldığını söylüyor. Bu hastalar başka seçeneği olmayan, standart tedaviyi denemiş ama sonuç alamamış kişiler. Hastaların büyük bölümünün durumu iyileşiyor, çoğunda depresyon tamamen geriliyor.

Stewart, nüks durumunda ihtiyacın kişiye göre değiştiğini belirtiyor. Bazı hastalar ömür boyu tedaviye ihtiyaç duyabiliyor; şeker hastasına insülin iyi geliyorsa bırakması söylenmez. Tedavi yardımcı oluyor ve yaşam kalitesini düşüren yan etki görülmüyorsa sürdürülmeli. Neyse ki ömür boyu tedaviye yalnızca çok küçük bir hasta grubu ihtiyaç duyuyor. Çoğu hasta tedaviye yanıt veriyor ve uzun süre remisyonda kalıyor. Nüks halinde hastalar ulusal programa geri dönüyor.

Şu anda 11 hastaneyi kapsayan bir araştırmaya katılımcı alınıyor; temel sorulardan biri idame tedavisinin süresi. Ulusal protokol şu anda altı ay boyunca aylık tedavi öngörüyor. Kimi daha az, kimi daha çok ihtiyaç duyuyor; ancak kaynakları sınırlı ulusal sistem çoğunluğa uygun bir standart oluşturmak zorunda. Bu herkese uymayabilir, ama ulusal sağlık sistemleri böyle işliyor: amaç tüm nüfusa en iyi şekilde yardımcı olmak.

Stewart, ruhsal ve fiziksel sağlık arasında büyük bir uçurum olduğunu vurguluyor. Kanserde kimse yeni bir ilacın denenmesini sorun etmiyor; toplum, ilacın kalp krizi ya da ağır yan etkilere yol açabileceğini kabul ediyor çünkü tedavi edilmemenin bedeli çok yüksek. Oysa ağır depresyon yaşayan kişiler de belirgin biçimde daha sık ölüyor ve hastalık ciddi fiziksel yük getiriyor, örneğin kalp hastalığı riskini artırıyor.

Fiziksel hastalıklarda toplum, tüm yanıtlar henüz yokken bile yeni çözümleri denemeye hazır. Ruh sağlığında ise makamlar sık sık daha fazla araştırma ve beş yıl sonra hazır olacak kılavuzlar gerektiğini söylüyor. Bu arada insanlar acı çekmeye ve ölmeye devam ediyor.