Losartan adlı tansiyon ilacı kahverengi yağ dokusunu harekete geçiriyor

ABD'li araştırmacılar tarafından yapay zekâ destekli bir çalışmada, yaygın olarak kullanılan tansiyon ilacı losartanın kahverengi yağ dokusunu enerji harcamaya yönlendirdiği belirlendi. Bulgu, metabolik hastalıklar ve obezite tedavisinde yeni bir yol açabilir; zira doktorların elinde şu an kahverengi yağı güvenle aktive eden bir ilaç bulunmuyor.

Araştırmacılar, 2009-2024 yılları arasında 100 binden fazla kanser hastasının tıbbi kayıtlarını ve görüntüleme verilerini inceledi. Ekip, kahverengi yağın hangi hastalıklara karşı koruma sağladığını ve mevcut ilaçlardan herhangi birinin bu dokuyu harekete geçirip geçiremediğini araştırdı.

Bilim insanları, hastaların pozitron emisyon tomografisi (PET) görüntülerini yeni bir makine öğrenimi modeliyle analiz etti. Yapay zekâ, görüntülerde altı kahverengi yağ kümesi tespit etti ve bunların metabolik aktivitesini ölçtü. Önceki çalışmalar hastaları yalnızca kahverengi yağının olup olmadığına göre sınıflandırırken, yeni yöntem her kümeye kesin bir aktivite değeri atadı.

Veriler, kahverengi yağ dokusuna sahip kişilerde kalp-damar hastalıklarına daha seyrek rastlandığını gösterdi. Bu hastalarda tip 2 diyabet, koroner kalp hastalığı ve yüksek tansiyon riski daha düşüktü. Özellikle koltuk altı bölgesindeki kahverengi yağ, kan şekerini dengede tutmaya yardımcı olarak ve kan lipid düzeylerini iyileştirerek organizmayı daha iyi korudu.

Beyin ve organ sağlığı üzerindeki etkiler

Ekip, organlar ve ruh sağlığı arasında da bağlantılar buldu: Kahverengi yağ dokusuna sahip kişiler anksiyete bozuklukları ve depresyondan daha az muzdarip. Ayrıca karaciğerleri daha sağlıklıydı ve karın boşluklarında daha az zararlı beyaz yağ birikiyordu; çünkü sorunsuz işleyen metabolizma tüm organizmanın dengesini destekliyor.

Araştırmacılar, tıbbi kayıtlarda kahverengi yağı uyaran ilaçları ararken, losartan kullanan hastalarda kahverengi yağın daha sık bulunduğunu gördü. Fareler ve insan hücreleriyle yapılan laboratuvar deneyleri, losartanın gerçekten kahverengi yağ hücrelerini kalori yakmaya teşvik ettiğini doğruladı.

Daha ayrıntılı olarak losartan, hücrelerde yağ hücresi metabolizmasını düzenleyen PPARγ proteinini devreye sokuyor. İçme suyuna losartan eklenen fareler, hem oda sıcaklığında hem de serin ortamda daha fazla enerji harcadı. Bu mekanizma, belirli tansiyon ilaçlarının neden tip 2 diyabeti önlemeye yardımcı olduğunu ilk kez açıklıyor.

Çalışmanın ortak yazarı ve Rockefeller Üniversitesi araştırmacısı Paul Cohen'e göre sonuçlar, kahverengi yağın insan sağlığına faydalı olduğunu doğruluyor. Doku ısı üretiyor ve metabolizmayı aktif olarak yönlendiriyor. Bu da bilim insanlarının daha etkili ilaçlar geliştirmesine olanak tanıyor.

Ekip üyesi Nicolás Gómez-Banoy'a göre kahverengi yağın farklı kümeleri vücutta belirli görevler üstleniyor. Örneğin kalbi ve damarları en iyi koruyan, tam da koltuk altındaki kahverengi yağ dokusu. Ancak bu anatomik bölgenin özel etkisinin nedenlerini ortaya çıkarmak için ek çalışmalar gerekiyor.

Kahverengi yağ ile ruhsal iyi olma hali arasındaki bağlantı, araştırmacılara yeni bir inceleme alanı sunuyor. Daha sağlıklı bir metabolizma beyin işleyişini destekleyebilir ve sinir sistemi iltihaplarını hafifletebilir. Bu nedenle araştırmacılar, ayrıca antidepresanların kahverengi yağ dokusunu nasıl etkilediğini de belirlemeyi planlıyor.

Paul Cohen, losartanla elde edilen başarının bilim insanlarını hâlihazırda piyasada olan ilaçlara yeni kullanım alanları aramaya teşvik ettiğini ekledi. Bir ilacın uzun süredir satış izni varsa, yeni endikasyonlarla hastalara çok daha hızlı ulaşabiliyor.

Ancak yeni çalışmanın sonuçları yorumlanırken, analizin tek bir büyük kanser merkezinin verilerine dayandığı unutulmamalı. Tüm hastalarda kanser tümörü bulunduğu ve yoğun tedavi gördükleri için bu durum metabolizmayı çarpıtmış olabilir; kanser çok fazla glikoz tüketiyor ve metabolik yolaklarda kaymalara neden olabiliyor.

Ayrıca hastalar PET taramasından önce sıradan oda sıcaklığındaki bir odada sıra bekledi; oysa kahverengi yağ dokusu özellikle serin ortamda aktifleşiyor. Bu nedenle görüntülerde muhtemelen yalnızca en aktif kahverengi yağa sahip hastaların dokusu yansıdı.

Çalışma, büyük veri ve yapay zekânın tıpta iyi birer yardımcı olduğunu doğruluyor: Makine öğrenimi, insan gözünün göremediği bağlantıları fark ediyor. Losartanın kahverengi yağ dokusunu harekete geçirme yeteneği ise doktorlara yakında hem fazla kiloyla hem de metabolik hastalıklarla mücadelede uygun maliyetli bir çözüm sunabilir.