Karis: BM Şartı ilkeleri ayaklar altına alınmamalı

Estonya Cumhurbaşkanı Alar Karis, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nun 81. oturumunda yaptığı ulusal konuşmada, BM Şartı ilkelerinin ayaklar altına alınmaması gerektiğini söyledi. Karis, dünyanın çok taraflı düzeninin ciddi bir dönüm noktasında olduğunu ve uluslararası hukuka açıkça saygısızlığın giderek arttığını belirtti.

Karis, "Bu zor dönemeçte, BM'nin uluslararası hukuku, insan haklarını ve BM Şartı ilkelerini savunma konusunda kusursuz bir sicile sahip, güçlü ve ilkeli bir lidere ihtiyacı var" dedi. Estonya'nın 81 yıl sonra BM'nin bir kadın tarafından yönetilmesi gerektiğine inandığını ifade etti.

Rusya'nın saldırısı ve küresel sonuçları

Karis, BM'nin en büyük sınavlarından birinin Rusya'nın Ukrayna'ya karşı saldırısı olduğunu vurguladı. 2014'te Kırım'ın yasa dışı ilhakı ve Doğu Ukrayna'nın işgalinden bu yana 12 yıldan fazla süredir Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi olan Rusya Federasyonu'nun Avrupa'nın merkezinde bir saldırı savaşı yürüttüğünü hatırlattı. Bu saldırının BM Şartı'nın devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygı ile bir devlete karşı güç kullanma yasağını ihlal ettiğini belirtti.

Rusya'nın Ukrayna'nın Karadeniz limanlarını, ticari gemilerini ve tahıl altyapısını hedef alarak küresel gıda güvenliğini ciddi risk altına soktuğunu dile getiren Karis, Rusya'nın eylemlerinin sadece kınanmasının yeterli olmadığını, ülkenin müzakere masasına zorlanması gerektiğini söyledi.

Estonya'nın uluslararası mekanizmaları desteklediğini ve savaş suçlarının belgelenmesi için çalıştığını kaydeden Karis, ülkesinin Özel Mahkeme'nin kurulması için Strasbourg'daki görüşmelere öncülük ettiğini açıkladı.

BM reformu ve diğer krizler

Karis, BM'nin 21. yüzyılın zorluklarıyla başa çıkabilmesi için köklü reformlara ihtiyaç duyduğunu belirtti. BM80 sistem reformu ve İnsani Sıfırlama girişimlerini desteklediklerini söyledi.

Gazze ve Batı Şeria'daki durumun endişe verici olduğunu vurgulayan Karis, sivillerin ve çocukların savaşın yıkıcı bedelini ödememesi gerektiğini ifade etti. Estonya'nın UNRWA'ya istikrarlı bir bağışçı olduğunu ve iki devletli çözümü desteklediğini belirtti.

İran'ın Körfez ülkelerine yönelik saldırılarını kınadıklarını ve bölgede seyrüsefer özgürlüğüne katkı sağlamaya hazır olduklarını dile getirdi. Göçün bir baskı aracı olarak kullanılmasının arttığını ve bunun koordineli bir uluslararası yanıt gerektirdiğini söyledi.

Karis, BM Güvenlik Konseyi'nin Ukrayna, Sudan ve Myanmar gibi krizlerde zamanında ve kararlı kararlar alamamasının BM'yi etkisiz hale getirme riski taşıdığını belirtti. Veto kullanımının Konsey'i felç ettiğini ve Fransa-Meksika önerisi ile ACT davranış kurallarına uygun olarak daimi üyelerin kitlesel vahşetleri sonlandırmaya yönelik kararları veto etmemesi gerektiğini savundu.

Estonya'nın 2026-2028 dönemi için BM İnsan Hakları Konseyi üyesi olduğunu ve halen Konsey Başkan Yardımcılığı görevini yürüttüğünü hatırlatan Karis, basın özgürlüğü, kadın hakları ve çocuklara yönelik şiddetin sona erdirilmesi konularındaki kararlılıklarını yineledi.