Karin Hallas-Murula: koruma kurulu artık siperden çıkmalı

Miras koruma uzmanı ve Uue Turu (Yeni Pazar) ayrıntılı planının koruma özel koşullarının yazarı Karin Hallas-Murula, ERR Uudised'de yayımlanan görüş yazısında Estonya miras koruma sistemini sert biçimde eleştirdi. Hallas-Murula'ya göre koruma kurumu yalnızca Estonia binasının arka cephesine bakıyor; arka tarafta yükselen gökdelenlerle dolu şehir merkezini ise görmüyor. Bu nedenle Estonia'nın sahne kulesinin beş metre yüksek ya da alçak olmasını tartışmanın anlamsız olduğunu savunuyor.

Yazıda, 2017'de Tallinn'de düzenlenen Avrupa ülkeleri mimarlık politikası forumunda konuşan Flaman devlet mimarı Leo van der Broeck'in sözlerine atıf yapılıyor. Van der Broeck konuşmasına "Bir koruma uzmanı ile bir terörist arasındaki fark nedir?" sorusuyla başlamış, yanıtı da "Teröristle müzakere edilebilir" olmuş. Hallas-Murula, o dönem bu sözlerin iyi koruma uzmanlarına hakaret gibi göründüğünü, ancak Estonia ek binası etrafındaki tartışmalardan sonra artık öyle gelmediğini belirtiyor.

Kurul toplantıları ve itiraz süreci eleştiriliyor

Hallas-Murula'ya göre koruma kurumu içerikli müzakereye hiç olanak tanımıyor. Anıtlar kurulunun oturumları bir önceki akşam duyuruluyor, görüşlerin on dakika içinde sunulması isteniyor, tartışmaya katılmak yasaklanıyor ve kurul kararını kendi arasında kapalı kapılar ardında alıyor. Estonia ek binası alanındaki Uue Turu ayrıntılı planının koruma özel koşulları süreci, uzun yazılı itirazlar dizisine dönüşmüş; bu itirazlara sürekli aynı içeriksiz iddialarla yanıt verilmiş.

Yazıya göre hukukçular, reddetme kararının yasal dayanağının bulunmadığını ortaya koymuş. Ardından koruma dairesi müdürü Carolin Pihlap'ın hukuki statüsü belirsiz bir mektupla reddi bildirdiği, bunu da "onaylamıyoruz, çünkü daha önce onaylamamıştık" gibi neredeyse anekdot niteliğinde bir dille yaptığı ifade ediliyor. Hallas-Murula, tarafların hangi noktalarda ödün verebileceğine dair sınırların belirlenmesine ilgi gösterilmediğini vurguluyor ve kendisinin de saf olmadığını, ayrıntılı planın özel koşullarının onaylanmayacağı kararının metni yazmaya başlamadan önce verildiğini söylüyor.

Yazıda, koruma kurumunun yalnızca Estonia ek binasını Uue Turu alanından tamamen dışlayan koşulları onaylayacağı belirtiliyor. Oysa bunu ne UNESCO sözleşmesinin ne de Estonya miras koruma yasasının yasakladığı ifade ediliyor. Hallas-Murula, UNESCO sözleşmesini (1972), Estonya miras koruma yasasını ihlal etme, serbest kaynak kullanımı ve hatta bürokratik dilin yokluğu gibi suçlamalarla karşılaştığını aktarıyor. İtirazların çoğunun öznel yasa yorumlarının yanı sıra hatalı olduğunu, örneğin yürürlüğe konmamış bir tüzüğe dayanılamayacağını savunuyor.

Karşılaştırmalar ve kentin geleceği

Yazıda 2007'de Viru Oteli için planlanan ek binayla yapılan karşılaştırmaların geçerli olmadığı belirtiliyor; o proje 17 katlı bir gökdelen olduğu için UNESCO'nun gerçekten bu tür yapılarla mücadele ettiği ifade ediliyor. Özel koşullara göre Estonia ek binasının orta yükseklikte bir bina sınırında kalacağı, yalnızca teknik olarak gerekli çıkıntılı bölümlerinin (sahne kulesi) yarı yüksek yapı sınıfına, yani 28-45 metreye ulaşabileceği kaydediliyor.

Koruma kurumunun kendi hazırladığı 2024 tarihli Estonia tiyatro salonu yeniden düzenleme özel koşullarının ise çok daha fazlasına izin verdiği belirtiliyor: binanın orta bölümünde büyük değişiklikler, sahne kulesinin yükseltilmesi, locanın kaldırılması, sahne portalının yıkılması, yeni yan sahne yapımı ve bodrum katta kapsamlı düzenlemeler. Hallas-Murula'ya göre ek bina seçeneğinde bu tür bir koruma vandalizmi yaşanmayacak.

Yazıda UNESCO değerlerinden söz edilirken eski kentin ve Estonia binasının birbirine karıştırıldığı belirtiliyor; UNESCO'nun dünya mirası olarak Estonia tiyatrosunu korumaya almadığı hatırlatılıyor. Ayrıca mirasların, arkeolojik miraslar dahil, değer sınıflarına göre kategorilere ayrılması yasal zorunluluğuna dikkat çekiliyor. Hallas-Murula, UNESCO ile korkutmanın etik olmadığını, Riin Alatalu'nun da UNESCO'nun dünya mirası listesinden çıkarma tehdidinde bulunmadığını sonunda kabul ettiğini aktarıyor.

Sonuç olarak Hallas-Murula, koruma kurumunu siperden çıkmaya, kente bir bütün olarak berrak bir bakışla bakmaya ve "Kimin ve neyin karşısında savaşıyoruz? Ne adına?" sorusunu sormaya çağırıyor.