Kanada, AB'nin Ukrayna kredisine katılmayı değerlendiriyor

ABD'ye bağımlılığını azaltmak isteyen Kanada Başbakanı Mark Carney, bu hafta Avrupa Birliği liderleriyle bir araya gelerek AB'nin Ukrayna için hazırladığı krediye katkı olasılığını görüşecek. Financial Times'ın haberine göre taraflar, ekim sonunda Montreal'de yapılacak AB-Kanada zirvesinden önce Kanada'nın Brüksel'in yönettiği 90 milyar euroluk Ukrayna kredisine ne kadar katkı sağlayacağını netleştirmeyi umuyor.

Kaynaklara göre Carney, ABD Başkanı Donald Trump'ın politikalarıyla sarsılan çok taraflı dünya düzenini korumaya adanmış liberal ülkelerden bir ittifak kurmaya çalışıyor ve Avrupalı müttefiklere bağlılığını Ukrayna destek kredisine katkıyla göstermek istiyor. Şu ana kadar bu krediye katılan tek AB dışı ülke İngiltere oldu.

Strazburg ve Liverpool temasları

Bir Avrupa yetkilisi, "Kanada'nın Ukrayna'ya verdiği tüm desteğe minnettarız ve birlikte daha fazlasını yapmaya hazırız" dedi.

Carney bu hafta Avrupa'ya gidiyor. Çarşamba günü Strazburg'da Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile görüşecek. Von der Leyen aynı gün Avrupa Parlamentosu önünde AB'nin durumuna ilişkin konuşmasını yapacak. Carney'in ardından Liverpool'a geçerek İngiltere'nin yeni başbakanı Andy Burnham ile bir araya gelmesi bekleniyor.

Kanada, Ukrayna'ya şimdiye kadar 6,5 milyar Kanada doları, yani yaklaşık 4 milyar euro askeri yardım sağladı. Geçen perşembe Carney ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Kanada'da iki ülke arasında "100 yıllık ortaklık" anlaşmasına imza attı.

Kiev, Rusya ile süren savaşın maliyetleri arttıkça gelecek yıl bütçe açığıyla karşı karşıya kalacak.

Kanada, ABD ile yaşadığı ticaret savaşında destek ararken AB ile başka anlaşmalar da müzakere etmeyi umuyor. Ottawa'nın yapay zeka alanında işbirliği için AB'nin süper bilgisayar ağına katılması ve Brüksel ile dijital ticaret anlaşması imzalaması bekleniyor.

Ortaklık modeli ve AB'nin temkinli tavrı

Geçen yıl göreve gelmesinden bu yana Carney, Kanada'nın uluslararası ilişkilerini çeşitlendirmeye ve ABD merkezli dünya düzenine alternatif olarak dünyanın orta büyüklükteki ülkelerini bir araya getirmeye çalışıyor. Bu yıl Davos Ekonomi Forumu'ndaki konuşmasında mevcut dünya düzeninin bir geçiş değil, bir kırılma yaşadığını savundu.

Gerilim geçen ay Ottawa'nın Washington ile ticaret müzakerelerinin çökmesi ve iki tarafın karşılıklı ağır kısıtlamalar getirmesiyle tırmandı. Carney o dönemde "Saldırıya uğrarsanız savaştasınız demektir ve bize saldırıldı" demişti.

Kulislerde Carney, AB'den iddialı bir "ortak üyelik" modeli de istedi. Ancak Brüksel yetkilileri, AB'nin Norveç, Türkiye ve İngiltere gibi ülkelerle olan sıkı ilişkilerini göz önünde bulundurarak bu adlandırmadan kaçınıyor.

Taraflar altı alanda işbirliği konusunda anlaştı: ticaret; güvenlik ve düzenlemeler; kritik önemdeki hammaddeler; enerji ve temiz teknolojiler; vize serbestliğinin genişletilmesi; ve finansal sistemler.

Brüksel merkezli Kanada-AB Ticaret ve Yatırım Birliği Başkanı Mark Camilleri, ilişkilerin derinleşmesine rağmen Ottawa ile Brüksel'den yakında yeni kapsamlı bir anlaşma beklenmemesi gerektiğini söyledi. Camilleri'ye göre ekonomik güvenlik bağlamında güvenilir ortak olmanın ne anlama geldiğine dair daha net bir anlayış oluşuyor. "Kanada ve AB bunu doğru yaparsa, İngiltere, Norveç, Japonya ve Avustralya gibi benzer görüşlü ülkeler için de uyarlanabilecek bir model ortaya çıkabilir" dedi.

AB yetkilileri ise Ottawa'ya, tek pazar erişimi için AB bütçesine katkı yapan Norveç ve İsviçre gibi ülkelere sunulanın eşdeğerinde bir ilişki sunamayacaklarını belirtiyor. Bir AB yetkilisi "Gerçekçi ve pragmatik olmalıyız ve Kanada'nın beklentilerini yönetmeliyiz" dedi. Bir başka yetkili de "AB, Kanada ile olabildiğince yakın ilişki istiyor ve tam da bunun için çalışıyoruz" diye konuştu.

AB'nin 27 üyesinden yaklaşık onu, Eylül 2017'de geçici olarak yürürlüğe giren Kanada ile ticaret anlaşmasını hâlâ onaylamadı. Gerekçe, Kanada'nın tarım ürünleri ihracatının Avrupalı çiftçilere zarar verebileceği endişesi.

ABD hâlâ Kanada'nın en büyük ticaret ortağı. Tarihsel olarak Kanada'nın mal ihracatının yaklaşık yüzde 75'i ABD'ye gidiyor ve iki ülke arasındaki yıllık ticaret hacmi yaklaşık 620 milyar euro. Avrupa ile ticaret ise çok daha küçük: 2025'te yaklaşık 130 milyar euroya ulaştı.

Konuya yakın kişiler, Kanada standartlarının AB'ninkilerden çok ABD'ninkilere yakın olduğunu ve Kanada'nın ABD pazarına bağımlılığı nedeniyle bunun muhtemelen böyle kalacağını belirtiyor.

AB, gelecek ay Montreal'de yapılacak zirveden önce Kanada'dan AB'nin çelik ve alüminyum ihracatına uyguladığı gümrük vergilerini azaltmasını ve "Buy Canadian" (Kanada'dan Al) politikasını yumuşatmasını istiyor.