Jõks: EKÕK'ın Avrupa insan hakları mahkemesi başvurusu zayıf

Estonya Hristiyan Ortodoks Kilisesi (EKÕK) ile Pühtitsa Manastırı'nın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) yaptığı başvurunun başarı şansı düşük. Hukukçu Allar Jõks'a göre başvuru erken yapıldı ve kilise ile manastırın Estonya yargı sistemine duyduğu güvensizliği gösteriyor.

Jõks, geçen yıl aynı konuda Estonya devletine karşı Yüksek Mahkeme'de (Riigikogu değil, riigikohus) davada taraf temsilcisi olarak yer almıştı. Ona göre AİHM'e başvuru için katı kurallar geçerli. Başvurucunun önce tüm ulusal hukuk yollarını tüketmesi, ayrıca ulusal düzeyde korunacak bir hakkın gerçekten ihlal edilmiş olması gerekiyor. AİHM yasaların Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne soyut uygunluğunu incelemiyor, yasanın nasıl uygulanacağına dair önleyici yorum da yapmıyor.

Başvuru için 27 Aralık beklenmeliydi

Bu nedenle şu an sorulması gereken soru, EKÕK ile Pühtitsa Manastırı'nın haklarının ihlal edilip edilmediği ve tüm hukuk yollarının tükenip tükenmediği. Kilise ve manastırın yasayla öngörülen değişiklikleri yapması için süresi 27 Aralık'ta doluyor. Jõks'a göre bu tarihe kadar her iki soruya da kesin yanıt vermek mümkün değil.

Örneğin İçişleri Bakanlığı ancak 27 Aralık'tan sonra kilise ve manastırın yaptığı değişikliklerin yeterli olup olmadığını değerlendirebilecek; yeterli bulunmazsa yerel mahkemede zorla fesih süreci başlatılabilecek. Jõks, zorla fesih davası açılsa bile EKÕK'ın hukuk yollarının tükenmiş sayılmayacağını, çünkü dini kuruluşların korunması için etkili yargı denetimi ve temyiz hakkının bulunduğunu belirtti.

Dolayısıyla anlaşmazlık üç yargı aşamasından geçebilir. Yargılama sırasında kiliseler ve cemaatler yasasının uygulanmasının anayasaya aykırı olduğu ortaya çıkarsa, yasaya karşı norm denetimi başlatılabilir ve Yüksek Mahkeme'nin bu yıl haziran ayında vardığı sonuçtan farklı bir sonuca ulaşılabilir.

Jõks, bu nedenle EKÕK ile Pühtitsa Manastırı'nın AİHM'e erken başvurduğunu söyledi. Bunun bilgisizlikten kaynaklanmadığını, arkasında Estonya yargı sistemine güvensizlik gösterme isteğinin olabileceğini belirtti. Jõks, bu görüşü benimseyenlere yargı sistemini Narva Nehri'nin diğer yakasında test etmelerini önerdi.

EKÕK ve Pühtitsa Manastırı, kiliseler ve cemaatler yasasındaki değişiklikler nedeniyle AİHM'e başvurdu. Söz konusu değişiklikler, her iki kuruluşa Rus Ortodoks Kilisesi ile bağlarını kesmesi için 28 Aralık'a kadar süre tanıyor.