Johanna Ross: Yapay zeka ve bilimsel makale görünümlü nesneler

Yapay zekanın (YZ) olanakları, bilim dünyasında metin üretiminin başlı başına bir amaç haline geldiğini karikatürize bir biçimde ortaya koydu. Şu anda bilimsel yayıncılar ve üniversiteler, YZ'ye karşı büyük ölçüde zıt pozisyonlar almış durumda. Johanna Ross, Sirp gazetesindeki yazısında, Estonya'daki bilimsel yayıncılıkta yapay zekanın yol açtığı sorunlara dikkat çekiyor.

Yaz aylarında, İngilizce roman ve öykü dosyalarında yapay zeka kullanıldığı şüphesiyle birçok skandal yaşandı. El işi portallarında ise yapay zeka tarafından yazılmış örgü ve tığ işi tariflerini tanıma rehberleri dolaşıyor. Benzer şekilde, yapay zeka ile bilimsel makaleler de üretiliyor ve bu tür makale teklifleri Estonya'nın filoloji alanındaki bilimsel dergisi Keel ja Kirjandus'a (Dil ve Edebiyat) kadar ulaşmış durumda.

Yapay zekanın ürettiği bilimsel metinler nasıl anlaşılır?

Doğası gereği standart olan bilimsel metinler, robotların taklit etmesine özellikle açıktır. Çoğu zaman metinlerin IMRaD yapısına (giriş, yöntem, sonuçlar, tartışma) uyması beklenir. Bilimsel dil aynı zamanda büyük bir yaratıcılık gerektirmez; terimler tekrar edebilir ve hatta etmelidir. Bu da en iyi ortalama kayıtları taklit edebilen bir robot için kolay olabilir.

Ancak içerik açısından sorunlar, el işi tariflerindekine benzer: Güzel ilk izlenime rağmen işe yaramaz. Yapay zeka, insan gibi düşünmez; olası kelime kombinasyonlarını tahmin eder. Makale teklifleri çok ilginç konularda, iddialı ve akıcı olabilir. Örneğin, terim çevirilerinin karşılaştırmalı analizi veya bazı metinlerde imge kullanımına genel bakış vaat edilebilir. Ancak okumaya başlayınca izlenim bozulur: umut vadeden konu girişinden öteye geçilmez, metin aynı yerde döner durur ve bölümler birbiriyle anlamlı bir şekilde bağlantılı değildir.

Bilimsel bir makalede yapay zeka üretimi olduğunu gösteren işaretlerden biri, alanın en önemli isimlerinin en ünlü eserlerine genel atıflar yapılması ve belirli alıntıların olmamasıdır. Bu şekilde gerçek araştırma durumu hakkında bilgi edinilemez ve fikri mülkiyet hırsızlığı riski de bulunur. Okuyucu, ormanda kaybolmuş masal kahramanı gibi bir kısırdöngüde kalır. Makaleler genellikle, terim çevirisi örneklerinde bazen adaptasyon, bazen birebir çeviri, bazen de kavramsal ikame kullanıldığını belirten genel ifadelerle biter. Bu olasılıklar, terim çevirisinin ABC'si gibidir ve giriş bölümünde zaten açıklanmıştır. Yeni veya ilginç hiçbir şey söylenmez.

Üniversitelerin yapay zeka yaklaşımı

İlk başta, akademik dünyada yapay zekanın öğrenciler tarafından suistimal edileceğinden korkuldu. Yasaklamak ve azarlamak yerine, onunla birlikte yaşamaya ve eğitim süreçlerini buna göre düzenlemeye karar verildi. Fakat görünen o ki, yapay zeka dostu düşünce tarzı, panik verimlilik yaklaşımıyla birleşince, öğretim üyeleri de kendi işlerini optimize etmeye başladı.

Keel ja Kirjandus dergisine gönderilen bu tür metinler genç araştırmacılardan değil, daha ziyade orta yaşlı, kariyerinin zirvesindeki, etkileyici özgeçmişlere sahip kişilerden geliyor. Bir yazar, yapay zeka kullanıp kullanmadığı sorusuna şaşkınlıkla "kullandığını ve bunun yasak olduğunu bilmediğini" söyledi. Çalıştığı üniversitede, yapay zekanın verimli kullanımı için eğitimler verildiğini belirtti.

Estonya'daki iki büyük üniversite, çalışanlarına bazı ücretli yapay zeka modellerini sunuyor ve yapay zekayı metin üretimi de dahil olmak üzere kullanma yönergeleri veriyor. Tallinn Üniversitesi'nde Google Gemini'nin tüm üyelere açık olduğu ve metin oluşturma, analiz, işleme, fikir üretme ve veri analizi için kullanılabileceği belirtiliyor. Tartu Üniversitesi ise öğretim üyelerinin ders materyallerini hazırlama, sınav soruları ve ödevler oluşturma gibi işleri kolaylaştırmak için yapay zekayı kullanabileceğini ifade ediyor.

Doğrudan "yapay zekaya makale yazdırın" denmese de, akademisyenlerin yapay zekayla belgeler (tavsiye mektupları, başvurular, projeler) hazırladığı biliniyor. Eleştirmenler, öğrencilerin yapay zekayla ödev yazıp öğretmenlerin yapay zekayla değerlendirdiği, insan faktörünün tamamen ortadan kalktığı saçma bir distopyaya dikkat çekiyor. Bu durum teknoloji şirketlerinin işine yarıyor, çünkü önce ücretli yapay zeka kullanımını dayatıyorlar, sonra da yapay zeka dedektörleri satıyorlar.

Üniversiteler ve bilimsel metin yayıncıları bu konuda karşıt pozisyonlarda. İngilizce bilimsel dergiler ve akademik yayınevleri, üretken yapay zekanın kullanımına karşı çıkıyor; yalnızca çevrimdışı, bilgi sızdırmayan modellerin kullanımına izin veriyorlar. Metnin nasıl ortaya çıktığı önemli çünkü kötü yazmak insan yazarlar için de mümkün. Ancak yapay zeka kullanımı tespit edildiğinde okuyucu kendini aldatılmış hissediyor ve metnin değeri düşüyor. "Beyin çürüğü" ve "yapay zeka çamuru" gibi ifadeler, yapay zeka şüphesinin içerik tüketicisini nasıl rahatsız ettiğini gösteriyor.

Editör açısından bu yeni bir düşük stil olarak adlandırılabilir. Dil seçimleri, yazarın otoritesini şekillendirir; geleneksel olarak bilimsel metin yazarı, üslubuyla eğitim sisteminden geçtiğini ve dolayısıyla güvenilmeyi hak ettiğini kanıtlamaya çalışır. İronik olan şu ki, şu anda güvenilirlik neredeyse tersine döndü: Yazar artık metnin yapay zeka tarafından üretilmediğini de kanıtlamak zorunda.