Jan Villemson: yapay zeka öğretmenin yerini alabilir mi?

Estonya'da yayımlanan bir görüş yazısında Jan Villemson, yapay zekanın (YZ) eğitimde öğretmenlerin iş yükünü azaltmak yerine tükenmişliği daha da artırabileceğini değerlendirdi. Villemson'a göre ders planlama, slayt hazırlama, soru üretme ve ödev değerlendirme gibi işleri YZ'ye devretmek ilk bakışta cazip görünse de, öğretmenin bu süreçteki rolünü belirsizleştiriyor.

Yazıda, günümüz YZ uygulamalarının video materyali üretebilecek, konuşma tanıma ve sentezle öğrenci sorularını anında yanıtlayabilecek, hatta sınıfta düzeni kamera analiziyle sağlayabilecek düzeye geldiği belirtiliyor. Villemson, bu gelişmelerin öğretmenin ders anlatma görevini otomatik üretilen bir "konuşan kafa" ile ikame edebileceğini, hatta öğrencilerin de YZ ajanlarıyla değiştirilebileceğini ironik bir dille sorguluyor.

Verimlilik baskısı ve denetim sorunu

Villemson, Estonya'da öğretmen açığını kapatmak için zorunlu görevlendirme sisteminin yeniden getirilmesinin dahi düşünülmediğini, bu nedenle tek yolun mevcut kadronun verimliliğini artırmak gibi göründüğünü aktarıyor. Ancak YZ destekli uygulamaların geliştiricilerinin önemli soruları yanıtsız bıraktığını savunuyor: YZ tarafından üretilen materyallerin kalitesini kim ve nasıl garanti edecek?

Yazıya göre, öğretmenin üretilen on soru arasından hangisinde gizli hata olduğunu bilmesi için hepsini tek tek incelemesi gerekebilir; bu da soruları sıfırdan hazırlamaktan daha fazla zaman alabilir. Sınıfta 30 öğrenci varsa ve YZ her birine beş soru üretirse, öğretmenin önüne 150 aday soru çıkacağı belirtiliyor.

Yazıda atıf yapılan yakın tarihli bir araştırmaya göre, YZ uygulamalarının öğretmenler üzerindeki en büyük olumsuz etkisi öğrenci motivasyonundaki düşüşte görülüyor. Aynı araştırma, YZ'nin güçlendirici etkisini de ortaya koyuyor: İyi öğretmenlerin öğrencilerinin sonuçları YZ destekli öğretimle yükselirken, zayıf öğretmenlerin öğrencilerinin sonuçları düşüyor. Villemson bu durumun eğitimdeki uçurumu derinleştirebileceği uyarısını yapıyor.

Yazar, hiçbir teknolojik devrimin insanları toptan işsiz bırakmadığını, ancak insanın teknolojiyi kullanmaktan kurtulup kendine zaman kazanmadığını, aksine daha fazla teknoloji kullanmak zorunda kaldığını hatırlatıyor. Öğretmenin öğrenme sürecinde bir rolünü koruması istiyorsa, insan beynine daha az uygun işlerle, yani YZ çıktısını düzeltmekle uğraşmak zorunda kalacağını belirtiyor.

Sonuç olarak Villemson, YZ destekli araçların öğretmenin işini kolaylaştırmasının soylu bir amaç olduğunu, ancak her devrin öğretmeni biraz daha anlamsızlaştırdığını savunuyor. Durumu demokrasinin erozyonuna benzeten yazar, tek bir kırmızı çizgi olmadığını, her öğretmenin yeni YZ aracını kullanırken neden bu mesleği seçtiğini kendine sorması gerektiğini ifade ediyor.