IMF Başkanı küresel ekonomiyi tehdit eden risklere karşı uyardı

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, sürekli yüksek enerji fiyatları, ülkelerin rekor düzeydeki borçları ve yapay zeka yatırım patlamasına bağlı riskler konusunda uyardı. Georgieva, hükümetleri öncelikli maliye ve para politikası tedbirleri almaya çağırdı.

Georgieva, gelecek hafta Bangkok'ta düzenlenecek IMF ve Dünya Bankası yıllık toplantıları öncesinde yaptığı konuşmada, dünya ekonomisinin iki zıt şokun etkisi altında olduğunu belirtti. Bu şoklardan biri Ortadoğu çatışmalarından kaynaklanan enerji kıtlığı, diğeri ise yapay zekadan gelen ve enflasyonu yükselten olumlu talep şoku.

Georgieva, "Bu iki gücün etkileşimi dünyanın farklı bölgelerinde çok dengesiz" dedi ve yapay zeka patlamasının birçok ülkeyi atladığını ekledi.

Büyüme tahminleri ve enerji fiyatları

IMF'nin Bangkok toplantısı sırasında açıklanacak yeni büyüme tahminlerine göre, en büyük aşağı yönlü revizyonlar savaş nedeniyle zarar gören ekonomilerde olacak. Bunlar arasında sivil ve ekonomik altyapısı ciddi hasar gören Ukrayna ile İran saldırılarına ve enerji ihracatındaki keskin düşüşe maruz kalan Basra Körfezi ülkeleri yer alıyor.

Georgieva, IMF'nin yeni küresel ekonomik görünümünün 2026 için yüzde 3 olan büyüme tahminini değiştirip değiştirmeyeceği konusunda konuşmasında net bilgi vermedi.

Temmuz ayında açıklanan bu tahmin, 2027 için yüzde 3,4'lük bir toparlanma öngörüyordu. Tahminler, Hürmüz Boğazı'ndan deniz trafiğinin temmuz ortasında yeniden başlayacağı ve Mart 2027'ye kadar savaş öncesi duruma döneceği varsayımına dayanıyordu. Ayrıca petrolün varil başına ortalama fiyatının 2026'da 89 dolar, 2027'de 78 dolar olacağı öngörülmüştü.

Georgieva, petrol fiyatının şu anda varil başına 100 dolar civarında seyrettiğini, zarar gören rafineri kapasitesinin dizel gibi ana petrol ürünlerine varil başına 100 dolar eklediğini belirtti. Bu fark, ham petrol ile ondan üretilen ürünlerin değeri arasındaki fiyat makasını yansıtıyor. Georgieva, kış ısıtma sezonunun talebi artırdığını, Hürmüz Boğazı üzerinden sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşımacılığına yönelik tehditler nedeniyle arzın sınırlı kaldığını ekledi.

Georgieva, "Basra Körfezi'ndeki savaş yakında sona erse bile yüksek enerji fiyatları sorunu bir süre daha devam edecek" dedi. Brent ham petrol vadeli işlemlerinin 2027'ye kadar yüksek petrol fiyatlarını öngördüğünü belirtti.

Yüksek enerji fiyatlarının enflasyonu, temel faiz oranlarını ve tahvil getirilerini yükselttiğini söyleyen Georgieva, ABD, Almanya ve Japonya'nın 10 yıllık devlet tahvili getirilerinin sırasıyla 2007, 2009 ve 1996'dan bu yana en yüksek seviyede olduğunu ve artmaya devam ettiğini kaydetti.

Artan borç yükü ve para politikası önerileri

IMF'nin 191 üyesinin gelecek hafta tartışacağı konulara, büyümeyi engelleyen ve enflasyon baskısını artıran kamu borcu yükü de eklendi. IMF tahminlerine göre devlet borcu İkinci Dünya Savaşı sonrası en yüksek seviyede ve 2030'dan önce küresel gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 100'ünü aşması bekleniyor.

Georgieva, borç yükü konusunda ABD başta olmak üzere gelişmiş ekonomileri en büyük ihlalciler olarak ayrıca vurguladı. Bu ülkelerin borç/GSYH oranları gelişmekte olan ve düşük gelirli ülkelerden daha yüksek olduğunu belirtti.

Politika yapıcıların artık kamu maliyesi sorunlarını çözmek için yalnızca daha hızlı büyümeye güvenemeyeceğini söyledi.

"Ancak yüksek borçlu gelişmiş ekonomilerde kararlı adımlar görmüyoruz, oysa şu anda güvenilir orta vadeli mali konsolidasyon planlarına acilen ihtiyaç var" dedi. Bazı durumlarda para politikası üzerindeki baskıyı azaltmak için hemen bütçe önlemleri alınması gerektiğini ekledi.

Georgieva, enflasyonun beş buçuk yıldır hedefin üzerinde seyretmesinin ardından baskıların sürdüğünü belirtti. Bunun nedenleri arasında yapay zeka geliştirme ve kullanım patlaması, enerji ve gıda fiyat şokları, gümrük tarifeleri, artan savunma harcamaları ve yükselen borçlanma maliyetleri yer alıyor.

"Şu anda birçok ülkede temkinli bir şekilde daha sıkı para politikası için uygun zaman olabilir" diyen Georgieva, ABD Merkez Bankası (Fed), Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Japonya Merkez Bankası'nın faiz artırımlarının yerinde olacağını söyledi.

Georgieva yapay zeka kaynaklı risklere de dikkat çekti. Yapay zeka yatırımlarının GSYH içindeki payının demiryolu, elektrik şebekesi veya telekomünikasyon altyapısına yapılan yatırımların payını aşmasının muhtemel olduğunu belirtti.

Ekonomik ve finansal yoğunlaşmanın artmasının yapay zeka şirketleri üzerinde, yüksek değerlemelerini haklı çıkaracak verimlilik ve kâr artışı sağlama baskısı yarattığını söyledi. Piyasadaki hayal kırıklığının geniş çaplı bir şoka dönüşebileceği uyarısında bulundu.

Öte yandan Georgieva, IMF araştırmalarının doğru uygulandığında yapay zekanın küresel büyümeyi her yıl ek yarım puan artırabileceğini gösterdiğini belirtti.

Yapay zeka kullanımına hazırlığın, işgücü piyasası üzerindeki geniş etkiler, ciddi siber ve finansal istikrar riskleri ile en gelişmiş modellerin insan kontrolünden çıkıp kendi başına hareket etme tehlikesi gibi önemli tehditleri yönetmeye yardımcı olacak düzenleyici güvenlik önlemleri dahil kritik olduğunu vurguladı.

Georgieva, mali kapasitenin güçlendirilmesinin yanı sıra hükümetlerin büyümeyi artıracak adımlar atması gerektiğini söyledi. Bu adımlar arasında işgücü becerilerini iyileştiren, şirket kurma ve kapatmayı kolaylaştıran, enerji güvenliğini artıran ve düzenlemeleri basitleştiren reformlar yer alıyor.