Folklorist: Cadılar Bayramı mardi ve kadri geleneklerini yok etmiyor

Estonyalı folklorist Marju Kõivupuu, hiçbir bayramın bir diğerini otomatik olarak takvimden çıkarmadığını belirterek, hangi ritüellerin yaşamaya devam edeceğine insanların kendisinin karar verdiğini söyledi. Kõivupuu'ya göre ABD'den gelen Cadılar Bayramı da Estonya'nın mardi ve kadri geleneklerini tek başına ortadan kaldırmıyor.

Kõivupuu, Estonya'nın R2 radyosunda katıldığı sabah programında yaptığı değerlendirmede, "Bir bayramın bir başkasını kendi kendine yiyip bitirdiği defalarca söylendi, ancak bunlar insanların yaptığı seçimlerdir. Bir araştırmacı olarak benim için ilginç olan, bu seçimleri hangi temelde yaptığımızı görmek" dedi.

Bayramların kökeni ve dönüşümü

Folklorist, farklı inançların temsilcilerinin başka ritüelleri sık sık etiketleme eğiliminde olduğunu kaydetti. Kõivupuu, "Yanlış kavram da buradan doğuyor: bir inanç ya da din kendini daha üstün görmeye başlıyor ve bu söylem üzerinden diğerlerini küçültüyor" diye konuştu. Buna örnek olarak Hristiyanlığın, ölüleri anma ve eski ruhlar günüyle ilgili bayramları benimseyip kendine uygun hale getirerek kullanıma aldığını gösterdi.

Aynı mantık Cadılar Bayramı için de geçerli. Kõivupuu, Cadılar Bayramı'nın köklerinin Hristiyanlık öncesi Kelt geleneklerine dayandığını, bu geleneğin daha sonra Germen halkları tarafından devralındığını anlattı. Folkloriste göre bugün bilinen haliyle Cadılar Bayramı, ABD üzerinden dolaylı bir yolla Avrupa'ya ulaşan ticari ve eğlence odaklı bir çocuk bayramı.

Kõivupuu, İrlandalıların Cadılar Bayramı'na özgü fenerleri Avrupa'da yaşarken şalgam ve turptan yaptığını hatırlattı. ABD'de ise yeni bir ürün bulduklarını ve verimlilik adına kök sebzeleri balkabağıyla değiştirdiklerini söyledi.

Karanlık mevsim ve ruhlar inancı

Kültürler arasında ortak bir tema olarak sonbahar-kış aylarındaki karanlık dönemin, ataların ruhlarını yeryüzüne geri getirdiği inancı öne çıkıyor. Kõivupuu, "Bizim ruhlar günümüzle kıyaslandığında bu maskelenme, eski inanışlara göre yıl döngüsünde ölü ataların ruhlarının yeryüzüne çıktığı ve buradan canlıları alıp götürmek istediği bir dönemin bulunmasından kaynaklanıyor" dedi.

Folklorist, geleneklerin yaşamaya devam etmek için canlı tutulması gerektiğini vurguladı: "Gelenek, insanlar onu geliştirdiği sürece yaşar. Bir şeyden vazgeçersek o bizden geride kalır; ama görünen o ki Cadılar Bayramı o kadar önemliydi ki koşullara göre uyarlandı."

Kõivupuu, Estonya Folklor Konseyi'nin (Eesti Folkloorinõukogu) mardi ve kadri geleneklerinin UNESCO somut olmayan kültürel miras listesine alınması için çalışmalar yürüttüğünü de aktardı. Ona göre bu konuyu bilen çok az kişi var.

Folklorist, özel günlerin ticari satış çalışmalarıyla daha da hareketlendiğini belirtti. Uluslararası şirketlerin insanlara bayram kutlaması için hazır çözümler sunduğunu, yerli şekerleme fabrikalarının da çocuklara özel kadri tatlıları hazırlamaya çalıştığını, ancak küresel erişimden yoksun olduklarını söyledi.

Takvim bayramlarının ticarette giderek daha erken görünmeye başladığını da ekledi. Kõivupuu, eylül başında yapı malzemeleri satan bir mağazaya gittiğinde daha ilk anda yılbaşı ağaçları ve cücelerle karşılaştığını anlattı. "Aramızda daha çok bayram var, artık bayramları bekleyemiyoruz, her yandan üstümüze geliyorlar" diye konuştu. Folkloriste göre yerel bayramlar, ticari yüzeyi daha geniş olanlarla rekabette onların gerisinde kalıyor; çocuklar geleneksel programı öğrenip kapı kapı gezip şeker beklese bile. Kõivupuu, "Dürüst olalım, bu yine de o balkabağı bayramının ya da Cadılar Bayramı'nın çok çok gölgesinde kalıyor" dedi.