Edebiyat eleştirmeni: "Gerçek ve Adalet" nesiller boyu okunmalı

Estonyalı edebiyat araştırmacısı Maarja Vaino, Anton Hansen Tammsaare'nin "Tõde ja õigus" (Türkçesi: "Gerçek ve Adalet") romanının kültür tarihindeki önemine dikkat çekti. Vaino, Vikerraadio'da yaptığı günlük yorumunda, eseri tanımanın Estonya'nın kültürel bellek sistemine katılmak anlamına geldiğini söyledi.

Tammsaare'nin romanının ilk kez duyurulmasının üzerinden yaklaşık 100 yıl geçti. Vaino'ya göre 28 Ekim 1926'da bir gazetede küçük bir ilanla okuyucuya duyurulan roman, 30 Ekim'e gelindiğinde artık okurların önündeydi. Yazar, aradan geçen zamana rağmen eserin Estonya kültürünün temel metinlerinden biri olarak konuşulmaya devam ettiğini belirtti.

En çok sahnelenen ve en çok okunan eser

Vaino, "Tõde ja õigus"un Estonya tarihinde en çok sahnelenen, en çok incelenen ve yorumlanan edebiyat eseri olduğunu vurguladı. Romanın savaş öncesinde ve savaş sırasında, Sibirya'da ve sürgünde, Sovyet döneminin gri gündelik yaşamında ve yeniden bağımsızlığın kazanılmasından sonra da okunduğunu anlattı.

Eserin birinci cildinin kısa süre önce 20. baskısını yaptığını aktaran Vaino, daha fazla tekrar baskıya yalnızca Oskar Luts'un "Kevad" ("Bahar") romanının ulaştığını kaydetti. Her iki eser de Estonya edebiyatının tartışmasız temel metinleri arasında görülüyor.

Vaino, romanın neden bu kadar merkezi bir konuma geldiğini tek bir yorumla açıklamanın güç olduğunu belirtirken, eserin Estonya edebiyatının ilk felsefi yapıtı olduğunu dile getirdi. Ona göre Tammsaare, hem yerel hem varoluşsal bir sahne kurarak insan olmayı daha genel bir düzlemde ele aldı.

1926'da yayımlanan romanın, Estonyalıların kendi gelenekleri, dünyaları, amaçları ve hayat algılarıyla bir halk olduğunu gösterdiğini ifade eden Vaino, eserin bu yönüyle Estonyalıları bağımsız bir olgu olarak halkların kültür sahnesine taşıdığını söyledi. Yazar, Tammsaare'nin romanının bu nedenle kuşaklar boyunca "Estonyalıların İncil'i" olarak anıldığını ekledi.

Okullarda zorunlu okuma listesinde kalmalı

Vaino, "Tõde ja õigus"un okullarda zorunlu okuma listesinde kalması gerektiğini savundu. Zorunlu edebiyatın yalnızca iyi kitaplar okutmakla kalmayıp kültürel süreklilik de sağladığını belirten Vaino, Estonya okullarından mezun olan bir kişinin Kreutzwald, Liiv, Koidula, Luts, Tammsaare, Alver, Tuglas, Under, Kross, Luik ve Kivirähk gibi yazarları tanımasının doğal bir beklenti olduğunu ifade etti.

Bunun artık geçerli olmaması durumunda yeni kuşağın kendi kültürel çevresiyle bağ kuramayacağını ve bu çevreyi sonraki nesillere aktaramayacağını dile getiren Vaino, klasiklerin zor diye okunmaktan ve öğretilmekten vazgeçilmemesi gerektiğini vurguladı. Vaino'ya göre iyi bir öğretmen, hangi konuların günümüzle bağlantılı olduğunu her zaman ortaya koyabilir.

Yazı, Vikerraadio günlük yorumlarının internet sayfasından dinlenebileceği ve ERR.ee'nin görüş yazıları ile okur mektuplarını arvamus@err.ee adresinden kabul ettiği bilgisiyle sona eriyor.