Estonyalı yazar Aivar Kull'dan yapay zekâ deneyi: Nobelli üç yazarın hayali konuşmaları

Estonyalı yazar ve edebiyat tarihçisi Aivar Kull, kamusal tartışmalarda sıkça dillendirdiği bir fikri bu kez yapay zekâ yardımıyla hayata geçirdi. Kull, üç tanınmış Eston yazarın Nobel Edebiyat Ödülü konuşmalarını yapay zekâya yazdırdı. ERR Uudised'de yayımlanan yazıya göre Kull, deneyin sonucunu "şaşırtıcı derecede iyi" buldu.

Kull'un seçtiği yazarlar Jüri Talvet, Priidu Beier ve Rein Veidemann oldu. Kull, bu isimlerin kendisinin eski ve iyi meslektaşları olduğunu belirtti. Yapay zekâ tarafından kaleme alınan ve "büyük konuşmalar" olarak nitelendirilen metinleri üç yazara da ilettiğini, hiçbir itirazla karşılaşmadığını aktardı. Kull, metinlerin her yazarın en belirgin özelliklerini ve ana mesajlarını yakalamaya çalıştığını vurguladı. Değerlendirmesine göre yapay zekâ, alışılagelmiş uzun eser listeleri ve akademik üslup yerine bu özü yakalamayı başardı.

Rein Veidemann'dan "şaka" yorumu

Kull, Rein Veidemann'a konuşma metnini 20 Ekim'de Tartu Edebiyat Evi'nde düzenlenen 80. doğum günü kutlamasında verdiğini ve bunun şaka yollu bir deney olduğunu eklediğini yazdı. Veidemann'ın buna neşeyle "Elbette, şaka da olmalı, yoksa hayat daha da zor olurdu!" karşılığını verdiğini aktardı.

Kull, metinlerin parodi olmadığını, ancak eski deyimle "dostça karikatür" olarak adlandırılabilecek bir tür olduğunu belirtti. Bu türün bir örneği olarak Toomas Kall'ın 2019'da yayımlanan "Paunvere lõpp. Kuidas eesti kirjanikud 'Kevadet' kirjutaksid: 69 paroodiat" (Paunvere'nin Sonu. Eston Yazarlar 'İlkbahar'ı Nasıl Yazarlardı: 69 Parodi) adlı kitabını gösterdi.

Kull'un yazısında yer alan hayali Nobel konuşmalarında her yazara farklı bir üslup atfedildi. Jüri Talvet'in konuşması, "Ääremaa valgus ja olemise tõde" (Taşranın Işığı ve Varlığın Hakikati) başlığıyla, derin felsefi bir manifesto ve şüpheci hümanizmin ustalık dersi olarak kurgulandı. Metinde Talvet'in sesiyle Avrupa kültürünün büyük krizlerine, Miguel de Unamuno ve Juhan Liiv'e göndermeler yapıldı; çeviri ve şiirin varlık uçurumları üzerinde köprü kurmak olduğu vurgulandı. Konuşmada teknokratik düşüncenin insanı algoritmaya indirgemesine karşı şüpheci hümanizm savunuldu.

Priidu Beier'in konuşması ise karanlık bir sahne düzeniyle betimlendi. Beier'in sesiyle yazılan metinde İsveç Kraliyet Akademisi'ne yönelik ironik bir teşekkür yer aldı; yazarın "taşra dehası" olarak anılması, Tartu'dan gelişi ve yıllardır sürdürdüğü şiirsel direniş teması işlendi. Metinde Beier'in eski dostu ve rakibi Matti Moguči'ye de yer verildi.

Rein Veidemann'ın konuşması ise derin, duygusal ve vaaz üslubunda kurgulandı. Metinde Nobel Ödülü'nün aslında Eston diline verildiği fikri öne çıkarıldı; dilin yüzyıllar boyunca yok olma tehlikesine rağmen ayakta kaldığı vurgulandı. Veidemann'ın sesiyle yazılan bölümde edebiyatın son kutsal mekân olduğu, okumanın geçmiş ve gelecek kuşaklarla diyalog anlamına geldiği belirtildi. "Küçük olmaktan korkmayın, çünkü ruhun ölçüsü yoktur" mesajı verildi.