Estonya'nın Rail Baltic için beklediği 660 milyon euro belirsiz

Estonya hükümetinin, Rail Baltic projesinin bitiş tarihinin 2030'dan 2034'e ötelenmesi sayesinde Avrupa Birliği bütçesinden ek yüz milyonlarca euro alınabileceği yönündeki açıklaması şimdilik belirsiz. Zira ne AB'nin yeni yedi yıllık bütçesi (MFF) ne de kullanım kuralları henüz üzerinde anlaşmaya varılmış durumda.

Avrupa Komisyonu'nun Estonya temsilciliği başkanı Ave Šank-Lukas, cuma günü ERR portalına yaptığı değerlendirmede, Rail Baltic inşaatının büyük ölçüde Avrupa Bağlantı Fonu'ndan (CEF) finanse edildiğini hatırlattı. Šank-Lukas, yapısal fonların aksine CEF'te paranın projelere önceden ayrılmadığını, bu nedenle bir projenin bu fondan ne kadar kaynak alacağının önceden söylenemeyeceğini belirtti.

Geçtiğimiz hafta Estonya hükümeti, ülkenin Rail Baltic hattının 2030 yerine 2034'te tamamlanmasına karar vermişti. Bu hafta ise Estonya, Letonya ve Litvanya başbakanları ortak bir açıklama yaparak üç Baltık ülkesinden geçen demiryolu hattının bitiş tarihini 2034'e ertelediklerini duyurdu.

Başbakan Kristen Michal'a göre sürenin ötelenmesi maliyetleri düşürecek ve bu sayede Estonya, yeni AB bütçe döneminde demiryolu 2030'da bitirilseydi alacağından yaklaşık 660 milyon euro daha fazla kaynak kullanabilecek.

Komisyon: CEF bütçesi artsa da dağıtım yine yarışma usulüyle

Šank-Lukas, Avrupa Komisyonu'nun yeni dönem bütçe önerisinde CEF için mevcut çok yıllı mali çerçeve dönemindekinin iki katı, yani 51,5 milyar euro ayrıldığını doğruladı. Ancak bu kaynağın yine belirli kriterler çerçevesinde ve diğer başvurularla rekabet halinde proje bazında dağıtılacağını vurguladı. Finansman kriterleri arasında projenin önceliği ve aciliyeti, hazırlık düzeyi, kalitesi ve etkisi yer alıyor.

Šank-Lukas, Rail Baltic'in CEF'ten en büyük payı alan projelerden biri olduğunu ve son yıllarda kayda değer ilerleme kaydettiğini söyledi. Projenin bir sonraki bütçe dönemine de dahil edildiğini belirten temsilcilik başkanı, "Ancak koşullar henüz netleşmedi. Öneriye göre koşullar kabaca aynı kalacak; yani para projelere önceden bağlanmayacak ve yarışma esasına dayalı başvuru süreci sürecek" dedi.

Altyapı Bakanı Kuldar Leis de ERR'ye konuşmasında AB'nin yeni bütçesinin henüz onaylanmadığını kabul etti. Yine de Estonya ve diğer Baltık ülkelerinin yeni dönemde de Rail Baltic inşaatı için önemli destek almasını umduğunu ifade etti. Leis, "AB desteğiyle ilgili her konuda imzalar atılana kadar hiçbir şeyden emin olunamaz. Bu bütün projeler için geçerli" diye konuştu.

Leis, Rail Baltic'in AB açısından da öncelikli olduğunu ve hâlihazırda finanse edilen bir proje olarak yeni başlayan projelere kıyasla avantaj taşıdığını sözlerine ekledi. Bakan, üç ülkenin ortak açıklamasınınsa birlikte hareket ettiklerini göstermek açısından gerekli olduğunu söyledi.

Michal'ın 660 milyon euroya ilişkin iddialı açıklaması sorulduğunda Leis, başbakanın mesajının "istenmesi halinde bu finansmanı alma imkânımız olduğu" yönünde olduğunu belirtti.

Avrupa Komisyonu temsilciliği, komisyonun Baltık başbakanlarının açıklamasını, projenin durumunu ve sunulan gerekçeleri incelediğini bildirdi. Açıklamada, ülkelerin projeye yönelik önceki çabalarının ve yeni takvimin güvenilirliğinin değerlendirildiği, en önemlisinin Baltık ülkelerinin komisyona ortak plan ve takvimle başvurması olduğu vurgulandı.

CEF dışında projenin yapısal fonlar ve Toparlanma ve Dayanıklılık Fonu üzerinden de desteklenebildiği, Estonya'nın bu kaynakları viyadükler ve Ülemiste terminalinin inşasında kullandığı hatırlatıldı.

Temsilcilik, yeni MFF döneminde Estonya için ulusal ve bölgesel ortaklık planı kapsamında yaklaşık 6,5 milyar euroluk bir kaynağın söz konusu olduğunu, ancak bunun hâlâ komisyon önerisi aşamasında bulunduğunu ve müzakere edileceğini belirtti. CEF'in ülkeler arası ulaşım bağlantılarının finansmanında ana araç olmayı sürdüreceği kaydedildi.

Komisyon temsilciliği ayrıca mevcut MFF'te CEF desteğinde AB'nin eş finansman oranı yüzde 85 iken, yeni öneride bu oranın yüzde 75'e düşeceğini bildirdi.

Üç Baltık ülkesinin bir sonraki MFF'ten Rail Baltic'in tamamlanması için toplamda yaklaşık 10 milyar euro beklentisi sorulduğunda temsilcilik, komisyonun öncelikle ülkelerden ortak bir plan ve takvim beklediğini, bu sorulara şu an yanıt veremeyeceğini iletti.

Avrupa Komisyonu verilerine göre Rail Baltic bugüne kadar CEF'ten 5,6 milyar euro aldı; bunun yaklaşık 900 milyon eurosı Estonya'nın payına düştü. AB'nin 2028-2034 dönemini kapsayan yeni yedi yıllık bütçesinin bu yıl içinde onaylanması planlanıyor.