Estonya'da yaşlıların düşme yardımı için sistematik çözüm çağrısı

Yaşlı bir yakını evde düştüğünde, polisin yardım gönderememesi üzerine kurulan geçici düzenleme, en keskin boşluğu dolduruyor ancak asıl soruyu yanıtsız bırakıyor: Kişi hangi belediyede yaşarsa yaşasın, günün her saati uygun yardımın sağlanmasını kim garanti edecek? Monika Mikiver, ERR'deki köşe yazısında bu sorunu ele alıyor.

Mikiver, birkaç yıl önce yaşlı bir yakınının evde düştüğünü ve kendi başına yerden kalkamadığını anlatıyor. 112'yi aradığını, kendilerine dışarı çıkıp yardım edebilecek birini bulmalarının önerildiğini belirtiyor. Hafta içi, caddede uygun kimse olmadığını; sonunda yaklaşık bir saat uzaktaki eşini arayarak yaşlıyı kaldırmak için Tallinn'e gelmesini sağladığını aktarıyor.

Tartışmanın fitili, 1 Eylül'de Acil Durum Merkezi'nin düşen yaşlılara yardım için artık polis gönderemeyeceğini açıklamasıyla ateşlendi. 5 Eylül'de İçişleri Bakanlığı'nın mesai saatleri dışında yardım organizasyonunu geçici olarak sürdürmeyi kabul ettiği ERR tarafından duyuruldu. Hafta içi 09.00-17.00 saatleri arasında yardımı yerel belediye düzenlerken, diğer saatlerde ulusal acil servisler (ambulans, polis veya kurtarma) yanıt verecek.

Polisin yılda yaklaşık 600 bu tür çağrıya yanıt verdiği bildiriliyor. Mikiver, geçici uzlaşmanın en keskin açığı kapattığını ancak kalıcı çözüm olmadığını vurguluyor: "Polis, Estonya'nın yaşlılar için düzenli ev kaldırma servisi olmamalı."

Sosyal hizmet görevlisi insan forklifti değil

Uzman, bir üniversite mezunu sosyal hizmet görevlisinin de yaşlıyı tek başına kaldıramayabileceğine dikkat çekiyor. "Bir yetişkini yerden kaldırmak bir beceridir" diyen Mikiver, yanlış kaldırmanın yaşlıya zarar verebileceğini, yardımcının da sırtını yaralayabileceğini belirtiyor. Bu nedenle sorunun "polis, ambulans ya da sosyal görevli" seçimine indirgenmemesi gerektiğini savunuyor.

Mikiver, İsveç, Norveç, Finlandiya ve Almanya'daki örnekleri sıralıyor: Finlandiya'da 'turva-auttamispalvelu' (güvenlik yardım hizmeti) ile evde güvenlik görevlisi gönderiliyor; Almanya'da 'hausnotruf' 7/24 merkezi durumu değerlendirip yardım organize ediyor. Letonya'da 'drošības poga' (güvenlik butonu) ulusal standartlarla eşgüdümlü. Estonya'da Tallinn'in sosyal acil servisinin bu işlevi gördüğünü ancak bunun genel model olmadığını belirtiyor.

Geçici çözüm belediye sınırlarında eşitsizlik riskini artırıyor

Sosyal Yardım Yasası'na göre evde bakım hizmetinin amacı yetişkinin evde bağımsız ve güvenli yaşamasını sağlamak; ancak mevcut sistem ağırlıklı olarak planlı yardım için tasarlanmış. Gece 02.17'de gelen ani bir telefon yanıt bekliyor. Bu nedenle devletin belediyelere "bu artık sizin sosyal göreviniz" demesi yeterli değil; görev, fiilen yerine getirme kapasitesiyle birlikte gelmeli.

Mikiver, anayasanın 28. maddesinde herkesin sağlığının korunması hakkına ve vatandaşların yaşlılıkta devlet yardımı alma hakkına işaret ediyor. Yüksek Mahkeme'nin yaşlıların sosyal olarak savunmasız grup olduğuna ve devletin bu hakkı kullanılabilir kılacak bir sistem kurması gerektiğine hükmettiğini hatırlatıyor. Bireylerin ve ailelerin de sorumlulukları olduğunu ancak her yaşlının gece yola çıkabilecek güçlü bir çocuğu veya komşusu olmasının varsayılamayacağını söylüyor.

Yazar, yardımın belediyeye göre değişmemesi gerektiğini savunuyor: "79 belediyenin toplamıyla temel hakların belirlenmemesi lazım." Önerisi: 112'ye düşme ihbarı geldiğinde sağlık riski değerlendirmesi yapılmalı, tıbbi şüphe varsa ambulans gitmeli; yoksa bölgesel hızlı ev yardım ekibi yönlendirilmeli. Ekibin iki kişilik olması veya uygun kaldırma ekipmanı bulunması gerektiğini belirtiyor. Tekrarlayan düşmelerde destek ihtiyacı değerlendirmesi yapılmasını öneriyor.

Mikiver, nüfus yaşlandıkça bu çağrıların artacağını, polisin ev içi kaldırma hizmeti sunmaması gerektiğini, Estonya'nın 7/24 çalışan hızlı ev yardımı hizmetine ihtiyacı olduğunu sözlerine ekliyor.