Estonya'da vergi artışına rağmen bütçe açığı yüzde 4'e çıktı

Estonya'da hükümet yeni devlet bütçesiyle vergi artışlarına ve harcama kısıntısı vaatlerine rağmen kamu maliyesindeki açığı kapatamıyor. Önümüzdeki yıl için planlanan bütçe açığı gayri safi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 4'ü seviyesinde öngörülüyor. 2027 bütçesine ilişkin bu tablo, hükümetin maliye politikasının çıkmaza girdiği yorumlarına yol açtı.

Son yıllarda Estonya kamuoyu aynı gerekçeyi tekrar tekrar duydu: ülke maliyesini düzene sokmak için vergiler artırılmalı ve harcamalar kısılmalı. Bu kapsamda katma değer vergisi yükseltildi, motorlu taşıt vergisi uygulamaya girdi ve günlük harcamaların gelirler içindeki payı büyüdü.

İstatistik Kurumu'nun (Statistikaamet) son revize verilerine göre kamu kesimi açığı 2021'de GSYH'nin yüzde 2,5'i, 2022'de yüzde 1'i, 2023'te yüzde 2,7'si, 2024'te yüzde 1,4'ü ve 2025'te yüzde 2,2'si düzeyindeydi. Bu yılki açığın yüzde 4,2 ila 4,5 arasında, gelecek yıl için ise yüzde 4 olarak gerçekleşmesi bekleniyor.

Başbakan Kristen Michal yeni bütçeyi ihtiyatlı ve sorumlu olarak nitelendiriyor. Buna karşılık bütçenin Estonya'da yaşayanların günlük hayatını nasıl iyileştireceği, gıda ve yakıt fiyatlarını düşürüp düşürmeyeceği ve işletmelerin istihdam ile üretimi artırma güvenini sağlayıp sağlamayacağı sorusu yanıt bekliyor.

Açığın büyümesinde savunma harcamaları ve vergi düzenlemeleri etkili

Açığın artmasında öncelikle savunma harcamaları gerekçe gösteriliyor. Estonya'nın güvenlik ihtiyaçları için kaynak bulunması gerektiği kabul ediliyor. Ancak hükümetin fon ihtiyacı artarken kendi gelirlerini de önemli ölçüde azaltma kararı aldığı belirtiliyor.

Sözde "vergi tümseği" düzenlemesinin kaldırılması, bütçedeki açığın büyümesinin önemli nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Estonya'da temel muafiyetin kademeli olarak azaltılması anlamına gelen bu düzenleme 1 Ocak 2026'da yürürlükten kaldırıldı. Maliye Konseyi de bu bağlantıya dikkat çekiyor.

Reform Partisi'nden Annely Akkermann bu değişikliğin 2026 bütçesi üzerindeki etkisinin yaklaşık 500 milyon avro olacağını tahmin ediyor. Planlanan gelir vergisi artışının iptal edilmesiyle birlikte yetkililer ekonomide yaklaşık 780 milyon avronun bırakıldığını belirtiyor. İki ayrı karar da hükümetin önceki planlara kıyasla gelirini azalttı.

Vergi indiriminin kalıcı bir finansman kaynağına dayanmadığı ve açığın borçlanmayla finanse edildiği vurgulanıyor. Dolayısıyla vergi indiriminin faturası faizlerle birlikte gelecek nesil vergi mükelleflerine bırakılmış oluyor.

Değişiklikten kimin ne kadar yararlandığı da tartışma konusu. Daha önce vergi muafiyetinden tam yararlanan düşük gelirli bir çalışan ayda 10 avro kazanç sağlarken, daha önce muafiyeti sıfır olan biri ayda 154 avro ek gelir elde edebiliyor. Hesaplama yüzde 22 gelir vergisi oranı ve muafiyetin tam kullanımı üzerinden yapılıyor.

Bütçe büyüklükleri ve borç faizi yükü

Yeni bütçede gelirler 19,4 milyar avro, harcamalar yaklaşık 20,2 milyar avro ve yatırımlar yaklaşık 1,2 milyar avro olarak öngörülüyor. Mevcut planlara göre açığın 2028 ve 2029'da da yüzde 4 seviyesinde kalması bekleniyor.

Maliye Konseyi'ne göre gelecek yıl bütçe dengeleri yaz tahminine kıyasla yaklaşık 220 milyon avro iyileşecek. Ancak bu iyileşmenin büyük ölçüde yatırımlar, dış fonlar ve muhasebe düzenlemelerinden kaynaklandığı, kalıcı bir denge sağlamadığı belirtiliyor. Konseye göre Estonya önümüzdeki dört yılda devlet borcunun faizine yaklaşık 2 milyar avro harcayacak.

Gıda ürünlerinde katma değer vergisinin düşürülmesi, yakıt tüketim vergisinin azaltılması ve yeme-içme sektöründe geçici KDV indirimi yoluyla istihdamın desteklenmesi gündemdeki öneriler arasında. Merkez Parti ayrıca banka kârlarına yönelik daha yüksek vergi ve bankalar için yüzde 24 oranında kurumlar vergisi öneriyor.

Borçlanmanın gerekli yatırımlar veya olağanüstü savunma ihtiyaçları için meşru olabileceği, ancak kalıcı yükümlülüklerin süresiz olarak yeni borçla finanse edilemeyeceği değerlendirmesi yapılıyor.