Estonya'da tam aday listesi için depozito 118.250 euro

Estonya'da 2027 yılında yapılacak Riigikogu (Estonya Parlamentosu) seçimlerine tam aday listesiyle katılmak isteyen partilerin 118.250 euro depozito ödemesi gerekiyor. Cumhuriyet Seçim Servisi (Vabariigi Valimisteenistus) müdürü Arne Koitmäe, ERR'e yaptığı açıklamada bu tutarın bir aday başına 946 euro olduğunu belirtti.

Aday başına alınan 946 euro, seçimlerin ilan edildiği tarihteki asgari aylık ücretin bir katına denk geliyor. Bir parti ülke genelinde en fazla 125 aday gösterebildiği için tam listeyle girildiğinde toplam depozito 125 x 946 = 118.250 euroya çıkıyor. Koitmäe, bu depozito zorunluluğunun hem partiler hem de bağımsız adaylar için geçerli olduğunu vurguladı.

Depozito kimlere geri ödeniyor?

Depozito, seçim barajı olan yüzde 5'i geçen partilere iade ediliyor. Bu barajı aşan partiler aynı zamanda milletvekili dağıtımına katılma hakkı kazanıyor. Bağımsız adaylar veya adaylar için ise seçim çevresinin basit kotasının yarısı kadar oy almaları durumunda depozito geri ödeniyor. Koitmäe bunu kısaca "bir milletvekilliğinin yarısı kadar oy alan aday depozitosunu geri alır" diye açıkladı.

Konu son dönemde Estonya'da tartışma yarattı. Avrupa Yeşiller Partisi (Erakond Eestimaa Rohelised), son Avrupa Parlamentosu seçimleriyle ilgili depozito anlaşmazlığını Avrupa Adalet Divanı'na taşıdı ve davayı kazandı. Divan, depozito tutarının çok yüksek olduğuna ve meşru bir amacı olsa da tutarın ve geri ödeme koşullarının yeni siyasi güçlerin önüne aşırı engel çıkarmaması gerektiğine hükmetledi. Dava şimdi Estonya Yüksek Mahkemesi'nde (Riigikohus) görülecek; mahkeme en geç dört ay içinde kararını verecek.

Koitmäe, depozito tutarının yasalarla belirlendiğini, Riigikogu seçim yasasında yer aldığını ve seçim servisinin ya da Cumhuriyet Seçim Komisyonu'nun kendi başına değişiklik yapamayacağını söyledi. Kesin kararın Yüksek Mahkeme tarafından verileceğini ekledi.

Küçük partilerden farklı tepkiler

Yeşiller'in eş başkanı Rasmus Lahtvee, depozitonun orantısız biçimde yüksek olduğunu ve geri ödeme sisteminin çağın gerisinde kaldığını belirtti. Avrupa Adalet Divanı kararının tüm Estonya depozito sisteminin gözden geçirilmesi için itici güç olması gerektiğini söyledi. Lahtvee, hedeflerinin tam listeyle seçime girmek olduğunu ancak yaklaşık 120.000 euroluk tutarın çok büyük bir meblağ olduğunu ifade etti. Ona göre bu tutar ciddi olmayan adayları ayıklamak için bir süzgeç değil, salt bir finansal bariyer haline geldi.

Ağustos ayında Vabaerakond (Serbest Parti), Riigikogu seçim depozitolarının kaldırılması için Adalet Şansölyesi'ne (Õiguskantsler) başvurdu. Parti lideri Märt Meesak, seçilme hakkının yalnızca iktidar çevresindekilerin karşılayabileceği bir lüks olmaması gerektiğini söyledi. Meesak cuma günü ERR'e yaptığı açıklamada Adalet Şansölyesi'nin yanıtını beklediklerini ancak mevcut koşullarda tam aday listesi çıkarmayı göze alamayacaklarını belirtti.

Eesti Rahvuslased ja Konservatiivid (ERK) lideri Rein Suurkask ise depozito tutarını adaletsiz derecede yüksek bulsa da parti olarak tam listeyle seçime girmeyi planladıklarını söyledi. Suurkask, depozitonun asgari ücret endeksinden ayrılması gerektiğini savundu ve 2015'te 390 euro olan tutarın 2019 ile 2023'te arttığını, şimdi de asgari ücrete bağlı olarak yükseldiğini hatırlattı. Suurkask, bu durumun küçük partilerin aday olma isteğini tamamen ortadan kaldırdığını ifade etti.

Bir sonraki Riigikogu seçimleri 7 Mart 2027'de yapılacak. Aday gösterme için son başvuru tarihi 21 Ocak 2027.