Herem Estonya Reform Partisi için risk mi fırsat mı?

Estonya'da kamu yayıncısı ERR'nin Vikerraadio günlük yorum programında konuşan siyaset bilimci Tõnis Saarts, Savunma Bakanlığı ve savunma alanındaki son gelişmelerin Reform Partisi (Reformierakond) için sıradan bir yönetim ve güven krizi olmadığını değerlendirdi. Saarts'a göre savunma alanı, partinin ekonomik politikadaki inandırıcılığını çoktan yitirmesinin ardından elinde kalan son güçlü uzmanlık kartıydı. Savunma Bakanlığı çevresindeki skandal bu karta ciddi bir çatlak açtı.

Saarts, Martin Herem'in savunma bakanı olarak göreve getirilmesinin parti açısından büyük bir risk taşıdığını belirtiyor. Kendi çizgisini izleyen bir bakanın, yeni ifşalarla partinin zaten kırılgan olan savunma politikası itibarına ağır darbe indirebileceğini ya da tam tersine etkili ve yapıcı çalışmasıyla güveni yeniden tesis edebileceğini yazıyor.

Partinin üç temel vaadi

Saarts'a göre Reform Partisi 2023 seçimleri öncesinde seçmeni üç konuda ikna etmeyi başarmıştı: ekonomide en yetkin parti olduğu, refah devletini yani emeklilik, aile politikası, sağlık ve eğitimi güvence altına aldığı ve Rusya tehdidine karşı en güçlü güvenlik ile savunma politikası birikimine sahip olduğu. Ancak yıllara yayılan ekonomik durgunluk, vergi artışları ve kamu maliyesi sorunları partinin ekonomik yetkinlik imajını ciddi biçimde erittti. Refah politikasındaki inandırıcılık hâlâ ayakta olsa da sosyal devlet, ideolojik nedenlerle Reform Partisi'nin hiçbir zaman markası olmadı. Bu nedenle üç ana alandan en iyi çalışanı savunma yetkinliği ve Rusya tehdidiyle mücadele kapasitesiydi.

Hanno Pevkur'un görev döneminin sonunda patlak veren skandal bu sütuna belirgin bir çatlak açtı. Saarts, sütunun hâlâ ayakta ve güçlükle taşıyıcı olduğunu, ancak yeni bir skandalın yaratacağı sarsıntının onu devirebileceğini söylüyor.

Üç olası senaryo

Yazıda Herem faktörünün devreye girdiği üç senaryo sıralanıyor. İlk senaryoda Herem hevesle alanı düzene sokmaya girişiyor, ancak yönetim, bilgi akışı ve ihale düzenlemelerinde yıllardır süren bir düzensizlikle karşılaşıyor. En kötüsü, bazı olayların yıllar öncesine uzanması ve partinin güzel dış görünüşüne rağmen kendi kilit alanını yıllarca düzgün yönetemediğini ortaya koyması.

İkinci senaryoda Reform Partisi Herem'e karşılık verme, onun da aynı dönemde savunma kuvvetleri komutanı olduğunu ve ortak sorumluluk taşıdığını ima etme eğilimine giriyor. Saarts bunu olabilecek en kötü gelişme olarak niteliyor: sorumluluğu kimin taşıdığına dair karşılıklı suçlamalar hem savunmanın genel itibarına zarar verir hem de başbakanın partisi ile Herem kamuoyu gözünde aynı çamurda boğuşur hale gelir. Üçüncü senaryo ise partinin umut bağladığı senaryo: Herem işleri düzene sokuyor, itibarın bir kısmı ona gitse de asıl siyasi kazanç Reform Partisi'ne kalıyor.

Saarts, şu anda üç senaryodan hangisinin gerçekleşeceğini öngörmenin zor olduğunu belirtiyor. Ancak net olan bir şey var: Herem önümüzdeki altı ayda yalnızca Estonya savunmasının ne kadar iyi yönetildiğini belirlemeyecek. Aynı zamanda Reform Partisi'nin gelecek seçimlere elinde kalan son güçlü uzmanlık kartıyla mı gireceğini, yoksa tarihinin en yıpranmış itibarıyla mı yola çıkacağını da ister istemez etkileyecek. Parti, seçmenin büyük bölümünün "en azından bu alanda diğerlerinden daha iyiler" diyebileceği hiçbir alan bırakmazsa gelecek seçimlerden gerçekten endişe etmek için sebebi olacak.