Estonya'da sağlık kuyrukları uzarsa faturayı hastalar ödüyor

Estonya'da sağlık hizmetlerinin finansmanındaki açık büyüyor ve uzman hekim kuyrukları uzuyor. ERR News'te yayımlanan değerlendirmeye göre, devlet bekleme listelerini uzatarak ve hizmetleri kısarak tasarruf etmeye çalışırsa bunun bedelini eninde sonunda birileri hayatıyla ödüyor. Üllar Lanno'nun kaleme aldığı yazıda, gelecek hükümetin tıp eğitimi kontenjanını ciddi biçimde artırmaktan ve finansman açığını kapatmaktan başka seçeneğinin fazla olmadığı vurgulanıyor.

Yazıda, Estonya'nın hâlâ dayanışma temelli bir sağlık sistemine sahip olduğu hatırlatılıyor: Her sosyal vergi mükellefinin makul bir süre içinde bir uzman hekime erişmesi gerekiyor. Ancak kırsal bölgelerden giderek daha fazla kişi Tallinn veya Tartu'daki hastanelere ya da özel kliniklere gitmek zorunda kalıyor. Özel kliniklerde ücretli randevu bir telefon görüşmesiyle hızla alınabiliyor; sosyal vergi ödenmiş olsa bile elektronik konsültasyon gibi bir filtre devreye girmiyor.

Hastalık Sigortası Fonu'nun (Haigekassa) gelecek yıl için hazırladığı kesintiler "modernizasyon" olarak adlandırılıyor. Bu ifadenin arkasında uzman ayakta tedavi finansmanında 3 milyon euroluk, radyolojide ise yaklaşık 10 milyon euroluk azaltım yer alıyor. Bu yıl laboratuvar finansmanı da altıda bir oranında düşürüldü. Uzman tedavisi toplamda 24 milyon euroyu aşan olumsuz değişikliklerle karşı karşıya.

Fonun açığı ve rezerv belirsizliği

Kâğıt üzerinde küçük bir mucize gerçekleşiyor: Uzman tedavisi 1,81 milyon euro artıda kalıyor. Bu sonuç, 15 milyon euroluk bir "modernizasyon ve talep değerlendirme rezervi" kullanılarak sağlanıyor. Paranın hangi hizmetlere gideceği, nasıl paylaştırılacağı ve rezervin ne kadarının gerçekten harcanacağı bilinmiyor. Fon, açığını bu yılki yaklaşık 90 milyon euro seviyesinden gelecek yıl 44 milyon euroya indirmek istiyor. Sağlık maliyetleri ise artmaya devam ediyor.

Doktor ve hemşireler ortalama maaş artışının üzerinde zam talep ediyor; Maliye Bakanlığı'nın ortalama ücret artışı tahmini ise yüzde 5 civarında. Maaşlar bir hastane bütçesinin üçte ikisini oluşturuyor. Hastanelere daha az para verip maaşların artması gerektiğini söylemek, çelişkili bir talep anlamına geliyor; bunun sonucunda büyük olasılıkla randevu kontenjanları ve tedavi kapasitesi azalıyor.

Bu yılın ilk yarısında uzman görüşme randevuları geçen yıla göre yüzde 6, 2023'e göre yüzde 15 azaldı. Buna karşılık elektronik konsültasyonlar yüzde 27 arttı. Aile hekiminin hızlıca uzman tavsiyesi alması durumunda elektronik konsültasyon sorun değil; ancak yavaş ilerleyen bir elektronik konsültasyon, hastanın hastalığı ilerlerken beklediği bir bariyere dönüşüyor. Ayrıca bu konsültasyonları yanıtlayanlar aynı doktorlar olduğu için uzman sayısı artmadıkça darboğaz sürüyor.

Bekleme süreleri ve iki hızlı sistem

2009 ekonomik krizinde uzman ayakta tedavi için azami bekleme süresi dört haftadan altı haftaya çıkarılmıştı. Kriz bitti, ancak altı hafta kaldı. Geçen yıl planlanan ilk uzman ziyaretlerinin yaklaşık dörtte biri bu sınırı aştı. Bölge hastanelerinde bu oran üçte birden fazlaydı. Elektronik konsültasyon sonrası randevuya ihtiyaç duyan hastaların yüzde 23'üne 42 günden daha ileri bir tarih verildi.

Yazıda çözüm olarak altı başlık sıralanıyor: Tartu Üniversitesi'nin tıp kontenjanını en az yüzde 30 artırıp bunu en az on yıl sürdürmesi; dağınık ve eski bilişim sistemlerine harcanan milyonların durdurulması; her hastane için uzun vadeli iş gücü planlaması yapılması; video konsültasyonların ülke çapında normal bir uzman hizmeti haline gelmesi; elektronik konsültasyonlara daha net sınırlar getirilmesi; ve yaşlanan toplumun sağlık maliyetlerinin her yıl biraz kısılarak karşılanamayacağının kabul edilmesi.

Buna göre iki hızlı bir sağlık sistemi ortaya çıkıyor: Hastalık Sigortası Fonu sisteminde elektronik konsültasyon ve testlerden oluşan uzun bir süreç yaşanırken, özel klinikte 100 euronun üzerini ödemeye razı olanlar birkaç gün içinde randevu alabiliyor. Yazıda ayrıca son beş yılda uzmanlık eğitimindeki asistanların üçte birinin eğitimi bıraktığı, geçen yıl 115 uzmanın yaş nedeniyle iş gücünden ayrıldığı ve 65 yaş ve üstü doktorların çalışan doktorların yüzde 23'ünü oluşturduğu belirtiliyor.