Estonya'da özel gereksinimli çocuklara eğitim krizi

Estonya'da Estonca eğitime geçiş süreci, özel gereksinimli çocuklar için özellikle zorlayıcı oluyor. Bu çocukların çoğunda ana dil gelişimi de zayıf olduğundan yeni dilde eğitim ciddi güçlükler yaratıyor. Başkent Tallinn'in Lasnamäe semtindeki Lasnamäe Temel Okulu'nda cuma günü, özel eğitim ihtiyacı olan çocuklara destek veren uzmanlar için onuncu konferans düzenlendi.

Toplantının ana gündem maddelerinden biri uzman eksikliğiydi. Üniversitelerin özel eğitim pedagojisi bölümlerine alınan öğrenci sayısı sınırlı: Tartu ve Tallinn'de yılda toplam 64 kişi. Oysa yalnızca başkentten 700 kişi bu bölümlere başvurdu. Devlet, üniversitelere ek kontenjan açılması için kaynak ayırmıyor. Uzman açığı hem Estonca eğitim veren okul ve anaokullarında hem de geçiş sürecindeki okullarda hissediliyor.

"Müfredatın neredeyse tamamını kendimiz hazırlıyoruz"

Lasnamäe Temel Okulu müdürü Milena Pogodajeva, yaşanan sıkıntıyı şöyle anlattı: "Pek çok şeyi kendimiz uyarlamak zorunda kalıyoruz: kendimiz yazıyor, çiziyor, yapıştırıyoruz. Yani neredeyse tüm eğitim programını kendimiz oluşturmak durumundayız. Çocuklarımıza yardımcı olabilecek yeterli sayıda destek uzmanının bulunmaması durumu daha da ağırlaştırıyor."

Öğretmenler, hangi çocuklarla karşılaşacaklarını, çocukların hangi düzeyde öğrenmeye hazır olduklarını ve hangi materyalin onlar için uygun olacağını önceden bilemiyor. Her çocuk farklı bilgi ve becerilerle okula geliyor. Pogodajeva'ya göre her vaka kendine özgü: anaokulunda iyi bir temel almış çocuk öğrenmede daha az zorlanıyor, evde desteği olan çocuğun süreci daha hızlı ilerliyor. Ancak ciddi konuşma sorunları olan bir çocukta, önce ana dil düzeltilmeden Estonca tam bir eğitimden söz edilemiyor.

Özel gereksinimli çocuklarla çalışan Rusça konuşan eğitimcilerin düzenlediği konferans, uzmanların deneyim ve bilgi paylaşmasına olanak tanıyor. Sorun, bu çocuklar için ortak bir eğitim programının olmaması ve okul dışında destek sağlanmaması.

Doğal dil ortamı yok, yapay olarak oluşturuluyor

Öğretmen-metodolog Jana Kanger, yaşanan dil sorununa dikkat çekti: "En büyük zorluk, doğal bir dil ortamımızın olmaması. Onu yapay olarak oluşturuyoruz. Çocuklar okul dışında birbirleriyle Rusça konuşuyor, anne babalarıyla da Rusça iletişim kuruyor. Ayrıca Rusça konuşan arkadaşları var. Yani Estonca'yı yalnızca okulda duyuyorlar ve doğal bir dil ortamları bulunmuyor."

Özel eğitim ihtiyacı olan çocukların temel okuldan mesleki eğitime geçişi ise ayrı bir sorun alanı. Sistemdeki eksiklikler bu aşamada daha belirgin hale geliyor. Geçen yıl Estonya Devlet Denetim Ofisi (Riigikontroll), ankete katılan meslek okullarının yüzde 90'ının öğrencilere gereken tüm destek hizmetlerini istenen ölçekte sunamadığını tespit etti. Oysa meslek okulları, bu çocukların birçoğuna hayatta tutunma şansı tanıyan eğitim basamağı olarak görülüyor.