Estonya'da özel bakım sırası yıllarca sürebiliyor

Estonya'da özel bakım (erihoolekanne) hizmeti bekleyen kişi sayısı 2000'i aştı. Devlet bütçesinde bu alana ayrılan payın yetersiz kalması nedeniyle sıranın, hizmete ihtiyaç duyan kişinin ömründen daha uzun sürebileceği belirtiliyor. Hükümetin gelecek yıl bütçesinde sosyal ve sağlık alanının tamamına ek olarak öngörülen kaynak 37 milyon euro iken, yalnızca özel bakımın önümüzdeki dört yılda 200 milyon euroya ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor.

Özel bakım, ağır ruhsal bozukluğu veya zihinsel engeli olan ve diğer sosyal hizmetlerle gerekli desteğin sağlanamadığı kişilere yönelik bir hizmet. Estonya'da devlet, bu hizmeti Hoolekandeteenused adlı kamu şirketi üzerinden yürütüyor.

Bir ailenin yaşadığı hayal kırıklığı

Haberde, 19 yaşındaki ağır engelli Alex ile annesi Merje Liiv'in deneyimine yer veriliyor. Alex, çok erken doğum sonucu beyni ağır hasar görmüş bir genç ve günün 24 saati bakıma ihtiyaç duyuyor. Yemek yeme ya da giyinme gibi günlük işlerde desteğe gereksinimi var. Annesi, oğlundan kaynaklanan epilepsi nöbetleri nedeniyle onu sürekli izlemek zorunda olduğunu, bu yüzden ev işlerini bile yapamadığını anlatıyor. Liiv, "Dünyayı ona ben aktarıyorum, onun gözleri ve elleri benim" diyor.

Aile, Alex'in okul dönemi bittiğinde özel bakım hizmetinden yararlanacağını düşünmüş. Ancak Alex'in durumunun hizmet kapsamına giremeyecek kadar ağır olduğu ortaya çıkmış. Liiv'e göre en acı verici olan, okul zorunluluğu sürerken devletin çocuğu görmek zorunda kalması, bu zorunluluk bitince ise onu gözden çıkarması olmuş. Yerel yönetim Alex'e hafta içi gelen kişisel bir yardımcı atamış olsa da aile, geniş çaplı bir desteğin parçası olamıyor.

Uzmanlar, sorunun temelinde kronik kaynak yetersizliğinin yattığını söylüyor. Hoolekandeteenused yönetim kurulu başkanı Ragnar Vaiknemets, bugün çocuğunu ya da yakınını özel bakım sırasına yazdıran bir kişinin, sıra kendisine gelmeden hayatını kaybedebileceğini belirtiyor. Vaiknemets'e göre sağlık alanındakine benzer bir önceliklendirme burada uygulanmıyor ve bakım ihtiyacı düzenli olarak yeniden değerlendirilmiyor. Özellikle otizmli ya da çoklu engeli olan kişiler için yer sayısı açıkça yetersiz.

Yargı kararı ve bütçe tartışması

Estonya Anayasa Mahkemesi (Riigikohus) ilkbaharda verdiği kararla, özel bakım yerine ihtiyaç duyan kişi için devletin bu imkânı sağlaması gerektiğini hükme bağladı. Mahkeme, kaynak ve yer yetersizliğini gerekçe göstererek kişinin sonsuz bir bekleme sırasına alınamayacağını vurguladı.

Hükümetin gelecek yıl bütçesinde sosyal alan için 7,4 milyon euroluk bir rezerv ayrıldığı, bunun da muhalefetle yürütülecek görüşmelerde kullanılmasının öngörüldüğü belirtiliyor. Sosyal Demokratik Parti milletvekili Riina Sikkut, ihtiyaç sahiplerinden yılın ilk yarısında parası vardı da neden engelli hale gelmediniz diye sorulamayacağını söylüyor. Sikkut'a göre bütçede belirli bir miktar ayrılıyor ve hizmet o kadar sunuluyor; ihtiyaç arttığında ise kişilere sırada beklemeleri söyleniyor.

Sosyal Komisyon Başkanı Signe Riisalo (Reform Partisi) ise bu kadar önemli bir konunun bütçede açık uçlu bırakılmaması gerektiğini savunuyor. Riisalo, mevcut 7,4 milyon euronun sonraki yıllarda da sürdürülmesi halinde dört yılda toplam 37 milyon euroya ulaşılacağını, bunun birkaç yeni yer açılmasına ve personel ücretlerine sınırlı bir artış yapılmasına imkân vereceğini belirtiyor.

Vaiknemets, sosyal alanın gereken finansmanı alamaması durumunda sorunun bir süre sonra devlete geri döneceği görüşünde. Ona göre hizmete ulaşamayan kişiler kaybolmuyor; ambulans, polis, sağlık kurumları ve yerel yönetimlere daha fazla başvuru yapılıyor. Vaiknemets, önlenebilecek bir ihtiyacın çok daha maliyetli kaynaklarla karşılanacağını, bunun "laptopla duvara çivi çakmak" gibi olacağını söylüyor.