Estonya'da otobüs alımı tartışma yarattı: özel sektör itiraz etti

Estonya'da Bölgesel ve Tarım Bakanlığı (Regionaal- ja Põllumajandusministeerium), en fazla on elektrikli ve 30 gazlı otobüs alımı için ihale açtı. İhale çerçeve anlaşma niteliğinde; bu kapsamda önce beş elektrikli ve dokuz gazlı otobüs satın alınacak. Araçlar CO2 kotası satışından elde edilen gelirle finanse edilecek ve bölgesel kamu hatlarında kullanılmak üzere otobüs işletmelerine tahsis edilecek.

Karar, kendi araç parkına sahip özel otobüs firmalarının tepkisini çekti. Firmalar, işletmelerin zaten otobüsü varken devletin araç satın almasının gereksiz olduğunu savunuyor.

"Devlet otobüs parkı Sovyet döneminde kalmış olmalı"

Sebe otobüs şirketinin yönetim kurulu üyesi ve Otomobil İşletmecileri Birliği yönetim kurulu üyesi Mart Raamat, ihaleyi "saçma" olarak nitelendirdi. Raamat, "Devlet otobüs parkı dönemi çoktan geçmiş, Sovyet döneminde kalmış olmalı. Şimdiye kadar çok verimli işleyen bir çözüm vardı: kamu hat işletmesi için ihale açılır, taşıyıcı kendi otobüslerini bulur" dedi.

Raamat'a göre otobüs pazarı kamu taşıma sözleşmeleriyle iyi çalışıyor; tüm otobüs firmaları güçlü ve iyi sermayelendirilmiş durumda. Devletin otobüs dağıtmaya başlaması hâlinde, araçlara gerektiği gibi bakım yapma kapasitesi ve isteği olmayan firmaların tekrar sahneye çıkabileceğini, bunun da yolcuları riske atacağını belirtti.

Yakın geçmişte benzer bir örnek yaşandığını hatırlatan Raamat, 2011'de dönemin Karayolları İdaresi'nin Iveco'dan 110 otobüs alıp 100'ünü bölgesel hatlarda, onunu da Tallinn kentine tahsis ettiğini söyledi.

Raamat, "Bunları alan birkaç taşıyıcı tamir etmedi, çünkü tamir masraflıdır ve araç sizin değilse sizin işiniz de değildir. O dönem haberlerde otobüslerin yolda yandığı çıkıyordu. Şimdi gazlı ve elektrikli otobüsleri beceriksizlere verirseniz yolcular için risk daha da büyük olur. Gazlı ve elektrikli otobüsler çok pahalı, dizel otobüslerden yaklaşık yarı yarıya daha pahalı. Bu çok riskli ve saçma bir karar, yolcular için de risk büyük" ifadelerini kullandı.

Bakanlık: araçlar hat kilometresi maliyetini düşürecek

Bölgesel ve Tarım Bakanlığı'ndan Raamat'ın eleştirilerine yanıt geldi. Bakanlık, amacın otobüs işletmecisi olmak ya da ayrı bir devlet otobüs parkı kurmak olmadığını bildirdi.

Toplu taşıma dairesi başkanı Andres Ruubas, "Otobüsler, çevre dostu toplu taşımanın kullanıma alınmasını desteklemek ve kamu hat işletmesi maliyetlerinde araç edinimiyle ilgili yükü azaltmak için alınıyor" dedi. Ruubas, bunun hat kilometresi fiyatının düşmesine katkı sağlayacağını, devlet kaynağının örneğin sefer sıklığının artırılması için kullanılabileceğini belirtti.

Bakanlığın gerekçesi şöyle: Normalde taşıyıcılar yeni taşıma sözleşmeleri başlamadan önce gerekli otobüsleri kendileri edinir ve bu maliyet daha sonra hat kilometresi fiyatına yansır; yani devlet hizmet bedelini ödeyerek otobüs alımını dolaylı olarak karşılar. Yeni düzenlemede ise devlet araç edinim maliyetinin bir kısmını üstlenecek.

Ruubas, "Kamu hat işletmesi ihalesinde bu otobüslerin kullanımına verileceği taşıyıcılar, söz konusu araçların edinim maliyetini taşıma hizmeti bedeline yansıtmayacak. Bu, hat kilometresi fiyatını düşürmeye yardımcı olacak ve toplu taşıma desteğinin daha çok hizmetin kendisinin geliştirilmesine, örneğin bağlantı sıklığının iyileştirilmesine yönlendirilmesini sağlayacak" dedi.

Raamat ise bakanlığın bu görüşüne katılmıyor ve uygulamayı "parayı bir cepten diğerine koymak" olarak nitelendiriyor; bunun sonuçta vergi mükellefine daha pahalıya geleceğini savunuyor.

Otobüslerin devlete ne kadara mal olacağı ihale sürecinde netleşecek. Ruubas, tüm otobüsleri satın alma hakkının kullanılıp kullanılmayacağının birkaç koşula bağlı olduğunu söyledi: mevcut mali imkânlar, ihale sonuçları, otobüslerin teslim süreleri ve kamu hat işletmesi sözleşmelerinin bitiş tarihleri.