Estonya'da ortalama maaş 117 euro arttı, işverenler çözüm arıyor

Estonya'da ortalama brüt aylık maaş bu yılın ikinci çeyreğinde yıllık bazda 117 euro artarak 2243 euroya yükseldi. İstatistik Ofisi (Statistikaamet) verilerine göre bu artış, çalışanlar için olumlu bir haber: maaş artışı yine enflasyonu geçti ve satın alma gücü iyileşti. Ancak işverenler için tablo daha karmaşık. Çünkü maaşlar verimlilikten daha hızlı yükseliyor.

İşveren temsilcilerine göre maaşlar ancak verimlilikle birlikte artabilir. İş gücü maliyeti, çalışanın yarattığı değerden daha hızlı büyürse Estonyalı şirketler rekabet gücünü kaybediyor. Özellikle üretim ve hizmetlerde maaşların ve genellikle diğer girdi maliyetlerinin daha düşük olduğu ülkelerle rekabet edildiği düşünülürse bu risk daha da büyük.

Estonya'nın iş gücü verimliliği 2025'te Avrupa Birliği ortalamasının yüzde 77,2'si düzeyinde. 2021'de bu oran yüzde 83,6'ydı. Yani Estonya hedefe yaklaşmak yerine hedeften uzaklaşmış durumda.

İşverenlerin yeni manifestosunda Estonya ekonomisinin verimliliğinin AB ortalamasının en az yüzde 110'una ulaşması hedef olarak belirlendi. Şirketlerin rekabet gücü, maaş düzeyi ve devletin eğitim, sağlık, sosyal koruma ve ulusal savunmayı finanse ettiği vergi geliri bu hedefe bağlı.

Eğitime giden para ekonomiye ulaşmalı

Verimlilik artışının aranacağı alanlardan biri eğitim. Estonya öğrencileri uluslararası sınavlarda dünya zirvesinde yer alıyor; ancak iş piyasasında tam da şirketlerin daha yüksek katma değer üretmesini sağlayacak beceriler eksik.

Eğitim harcamaları dört yılda yaklaşık yüzde 40 arttı ve GSYH'nin yüzde 6,3'ünü oluşturuyor; bu oran AB'deki en yüksekler arasında. Ekonomideki verimlilik ise geriledi. Uzmanlara göre sorun eğitime ayrılan paranın azlığı değil, bu paranın nasıl kullanıldığı ve hangi becerilerin öğretildiği.

İşverenlerin manifestosunda, iş gücü ihtiyaç analizine dayanan OSKA verilerine atıfla Estonya iş piyasasının 4700 yeni mühendise ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. Bunların 3400'ü emekliliğe ayrılanların yerini doldurmak, 1300'ü ise istihdam artışı için gerekli.

Verimlilik için üç adım

Yalnızca nitelikli insan gücü verimlilikte sıçrama için yeterli değil. Uzmanlara göre Estonya'nın üç alanda aynı anda ilerlemesi gerekiyor: şirketlerde teknolojinin daha hızlı benimsenmesi, daha iddialı Ar-Ge yatırımları ve daha yüksek katma değerli ihracat ile yeni ihracat pazarları.

İşverenlerin de daha fazlasını yapması bekleniyor: yeniliklere ve teknolojiye yatırım, yönetim kalitesinin geliştirilmesi ve dış pazarlara daha cesur açılım.

Estonya Gelecek Araştırmaları Merkezi'nin (Arenguseire Keskus) yaptırdığı bir araştırma, yapay zekâ, otomasyon ve dijitalleşmenin şirket performansını özellikle teknolojiyle birlikte iş süreçleri, yönetim ve çalışan becerileri de değiştiğinde iyileştirdiğini gösteriyor.

Araştırmaya göre tek başına otomasyon Estonyalı şirketlerin verimliliğini yüzde 6 ila 9 artırdı; örgütsel yeniliklerle birlikte bu artış yüzde 24'e kadar çıktı. Yapay zekânın örgütsel değişiklik olmadan kullanılması ise kayda değer bir verimlilik artışı sağlamadı. İş organizasyonu yenilenince verimlilik imalat sanayisinde yüzde 19, bilgi yoğun hizmetlerde yüzde 23 arttı.

Uzmanlar devletin görevini de tanımlıyor: girişimcilik için rekabetçi ve istikrarlı bir ekonomik ortam yaratmak; eğitim ve bilime yatırılan paranın etkisinin ekonomiye ulaşacağı alanlara yönlendirmek. Vergi yükünün artması girişimcilik teşviklerini zayıflatıyor ve parayı ekonomiden çıkarıyor. İdari yük ise çoğu zaman katma değer üretmeyen, boşa giden bir maliyet olarak görülüyor ve mümkün olduğunca düşük tutulması gerekiyor.

Sonuç olarak ortalama maaştaki 117 euroluk artış iyi bir haber. Ancak önümüzdeki yılların maaş artışı yalnızca iş gücü açığına ve maaş baskısına dayandırılamaz. Estonya her çalışma saatinde daha fazla değer üretmek zorunda. Aksi halde emek pahalanır ama ülke zenginleşmez.