Estonya'da Nutri-Score tartışması: besin etiketi yeterince açıklayıcı mı?

Estonya'da market raflarında yerini almaya başlayan Nutri-Score (besin etiketi) sistemi, tüketicilere daha hızlı ve sağlıklı seçim yapma imkânı sunmayı hedefliyor. Ancak sistem, ürünleri basitleştirilmiş bir şekilde değerlendirdiği gerekçesiyle eleştiriliyor. ETV kanalında yayınlanan "Impulss" programına konuk olan reklam ajansı Kontuur'un kreatif direktörü Urmas Villmann, yeni sistemin en büyük eksikliğinin ürünlere verilen basitleştirilmiş not olduğunu söyledi.

Villmann, "Sistem insana 'kötü' ya da 'iyi' diyor, ama kimse bunun arkasında ne olduğuna bakmıyor. Kırmızı görüyorsunuz, bu kötü bir ürün; yeşil olan ise iyi ürün oluyor" ifadelerini kullandı. Villmann, şaşırtıcı bir örnek de verdi: "Örneğin Nutri-Score'a göre patates kızartması yeşil ışık alabiliyor."

Uzmanlar: tek harf karmaşık bilgiyi basitleştiriyor

Tartu Üniversitesi (TÜ) halk sağlığı doçenti Taavi Tillmann, Nutri-Score'un Estonya'ya gelmesinden memnuniyet duyduğunu belirterek, sistemin farklı parametreleri tek bir basit harf notuna dönüştürdüğünü vurguladı. Tillmann, "Nutri-Score, şeker, tuz, protein, lif, yağ ve enerji miktarına göre artı ve eksi puan vererek tüketici için tek bir harf oluşturuyor" diye konuştu. Ona göre bu sayede market rafı önünde sağlıklı karar vermek çok daha kolay hale geliyor ve ambalajlardaki bilgi karmaşasına takılmak gerekmiyor.

Eleştirmenler ise sistemin ürün kategorileri içinde bile yanlış anlamalara yol açtığını savunuyor. Aşçı Jana Guzanova, bir yandan kampanya kapsamında balık ürünleri tüketimi teşvik edilirken, diğer yandan ringa balığının Nutri-Score notunun D sınıfı olarak işaretlenmesinin tüketicide yanıltıcı bir izlenim bırakabileceğini örnek gösterdi. Guzanova, "Yine faydalı yağlar, protein var; tuz biraz fazla ama insan ne yapmalı?" diye sordu.

Yetkililer: amaç ürünleri iyi-kötü diye etiketlemek değil

Tarım ve Gıda Dairesi gıda güvenliği birimi yöneticisi Triinu Allika, Nutri-Score'un amacının bir ürünü iyi, diğerini kötü olarak damgalamak değil, aynı ürün kategorisindeki ürünleri birbiriyle karşılaştırmak olduğunu açıkladı. Allika, sistemin örneğin ringa balığı veya patates kızartması seçiminde bileşenleri daha iyi dengelenmiş ürünü bulmaya yardımcı olduğunu belirtti. "Arkasındaki mantığı anlamak gerekiyor; karşılaştırılabilir şeyler, aynı gıda kategorisindeki, ürün kategorisindeki ürünler karşılaştırılıyor" diye vurguladı.