Estonya'da denizde kimyasal kirlilik riski büyüyor

Estonya İklim Bakanlığı denizcilik ve su çevresi müsteşarı Kristjan Truu, ülkenin denizlerdeki kimyasal kirliliğe müdahale kapasitesinin şu anda sınırlı olduğunu ve ciddi biçimde güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Truu'nun değerlendirmesine göre Estonya karasularında düzenli olarak onlarca gemi demirliyor ve tanker trafiği artıyor; bu gemilerin teknik durumu ile uluslararası kurallara uyumu her zaman kusursuz olmayabiliyor.

Truu, Baltık Denizi'nin doğusundaki limanların da savaş faaliyetleriyle bağlantılı risklerin parçası haline geldiğini vurguladı. Bu güvenlik ortamında deniz kirliliğinin yalnızca bir çevre sorunu olarak görülemeyeceğini, meselenin giderek hazırlık ve ulusal savunma boyutu da taşıdığını ifade etti.

Vainupea kıyısındaki mazot sızıntısı ne gösterdi?

Bu yılın ilkbaharında Vainupea kıyısında, hiçbir Estonya plajında görülmek istenmeyecek bir manzara ortaya çıktı. Kum üzerinde neredeyse bir ton yapışkan mazot, yapışkan lekeler halinde birikti. Gönüllüler ve görevliler koruyucu kıyafet, kauçuk eldiven ve naylon poşetlerle bu kirliliği temizledi.

Aynı dönemde Vainupea'nın kuzeyinde, kendiliğinden oluşan bir demirleme alanında 30'dan fazla tanker bekliyordu. Bunların yaklaşık yarısı Avrupa Birliği, Birleşik Krallık veya Amerika Birleşik Devletleri yaptırımları kapsamındaydı. Mazotun bu gemilerden birinden mi geldiği, yoksa Ust-Luga limanına düzenlenen insansız hava aracı saldırısıyla mı bağlantılı olduğu kesin olarak bilinmiyor.

Ancak bu olay, Estonya'da petrol kirliliği durumunda komuta zincirinin işlediğini ve daha küçük çaplı mazot kirliliğiyle devlet ile toplum işbirliği içinde baş edilebildiğini gösterdi.

Asıl sınav büyük çaplı kirlilikte

Truu'ya göre asıl zorluk, denize daha büyük miktarda petrol veya petrol ürünü karışması durumunda başlıyor. Fark edilmesi daha zor ve yayılması daha hızlı olan kimyasal maddeler söz konusu olduğunda tablo daha da karmaşıklaşıyor. Estonya'nın denizde veya kıyıda bu tür kirliliği toplama ya da zararsız hale getirme kapasitesi şu anda sınırlı ve risk durumuna göre sürekli geliştirilmesi gerekiyor.

İyi haber şu ki sorunlar oldukça net biçimde biliniyor ve en azından bir kısmı hızlıca çözülebilir. Avrupa Birliği Teknik Destek Aracı finansmanıyla hazırlanan Estonya mavi ekonomi yönetim planı çalışmaları sırasında, tehlikeli kimyasal maddelerin (HNS) yol açtığı kirliliğe müdahale konusunda çözülmesi gereken sorunlar ortaya kondu.

İlk sorun, Aralık 2023'te onaylanan deniz kirliliğiyle mücadele planının petrol kirliliğini kapsaması, ancak diğer kimyasal kirlilik türlerini kapsamaması. Plan metninde, Estonya'da deniz koşullarında kimyasal kirliliği giderme kapasitesi bulunmadığı için belgenin öncelikle petrol ve petrol ürünleri kaynaklı kirlilik olaylarına odaklandığı, kimyasal kazalara yönelik genel müdahale ilkelerinin ise ana hatlarıyla tanımlandığı belirtiliyor. Bu durum, kimyasal kirlilikle mücadele kapasitesinin geliştirilmesine daha önce yeterli kaynak ayrılmamasından kaynaklanıyor.

İkinci gelişim ihtiyacı, kimyasal kirliliğe müdahaleye hazırlığı güçlendirecek ortak bir ulusal eğitim platformu oluşturulması. Şu anda her kurum kirlilik kazalarına ayrı ayrı ve kendi imkânlarıyla hazırlanıyor. Ortak bir platform, eğitim ve yetkinlikleri standart hale getirmeye, roller, sorumluluklar ve işleyiş prosedürleri konusunda ortak bir anlayış oluşturmaya yardımcı olacak.

En büyük zorluk ise kirlilikle mücadele kapasitesinin artırılması. Baltık Denizi deniz çevresinin korunmasıyla ilgilenen HELCOM komisyonunun modeli, önce ülkenin kendi başına müdahale edebilmesini, gerektiğinde ise bölgesel yardım istemesini öngörüyor. Bunun için yeterli ekipman, gemi, personel ve hem denizde hem kıyıda net bir yetkili kurum gerekiyor.

Petrol kirliliğinde HELCOM'un öngördüğü asgari düzeye ulaşmak, bir günde denizden en az 4,5 kilometrekarelik alandaki kirliliği toplayabilme kapasitesi anlamına geliyor. Bunun için ulusal filonun on yıl içinde dört kirlilikle mücadele gemisiyle güçlendirilmesi ve kapasitenin Estonya geneline yayılması gerekiyor. Şu anda bu kapasite ağırlıklı olarak Harjumaa bölgesinde toplanmış durumda; bu nedenle Batı Estonya, Saaremaa ve Liivi Körfezi'ne ulaşmak 10 ila 16 saat sürebiliyor. Ayrıca kışın buz koşullarında da müdahale kapasitesi sağlanması ve kıyıdan müdahale gücünün artırılması gerekiyor.

Kimyasal kirlilik durumunda gemilerin yanı sıra uygun ölçüm cihazlarına, ekipler için koruyucu kıyafet ve solunum cihazlarına da ihtiyaç var. Büyük çaplı bir deniz kirliliğinde Estonya'nın yıl boyu, ülke geneline yayılmış ve uzun vadeli finanse edilen bir müdahale kapasitesine sahip olması, bunun da mevcut kapasitelerle bütünleştirilmesi gerekiyor.

Mavi ekonomi yönetim planı projesinin mevcut komuta zincirinin netleştirilmesine ilişkin önerilerinin altı ay içinde hayata geçirilebileceği belirtiliyor. HELCOM'un hedef seviyelerine ulaşmak ise önümüzdeki 10 yılı alabilir.

Estonya'nın kendi kapasitesi henüz sınırlıyken bölgesel işbirliği önemli destek sağlıyor. Deniz kirliliği olaylarına müdahale, her yıl Estonya ile Finlandiya'nın ortak tatbikatı "Puhas meri" (Temiz Deniz) ve HELCOM'un "Balex Delta" tatbikatı gibi daha geniş Baltık Denizi tatbikatlarında deneniyor.

Truu, Estonya limanları Muuga, Sillamäe, Kunda ve Paldiski Lõunasadam'da her gün tehlikeli maddelerin işlendiğini ve bu maddelerin hacimlerinin arttığını hatırlatıyor. Bu nedenle sorulması gereken soru, böyle bir kazanın olup olamayacağı değil, olduğunda nasıl hazır olunacağı.