Estonya'da Murde Sözlüğü'nün 40. fasikülü yayımlandı

Estonya Dil Enstitüsü (EKI), "Estonca Murde Sözlüğü"nün (Eesti murrete sõnaraamat) yeni fasikülünü yayımladı. 'Keeleminutid' adlı programda konuşan EKI kıdemli sözlükbilimci Mari Kendla, 40. fasikülün 'segadus–sokitama' aralığını kapsadığını belirtti. Bu fasikülle birlikte sözlüğün sekizinci cildi tamamlanmış oldu.

Estonya'da yaşayan yerel ağızlar, halk arasında 'murde' olarak adlandırılıyor ve ülkenin kültürel mirasında önemli bir yer tutuyor. Sözlüğün bu yeni bölümü, dilin zenginliğini gözler önüne seriyor ve günlük hayatta unutulmaya yüz tutmuş pek çok kelimeyi yeniden gün yüzüne çıkarıyor. Örneğin, yaygın olarak 'kargaşa' anlamında kullanılan 'segadus' kelimesi, farklı yörelerde 'karışık tahıl' ya da 'maya' gibi bambaşka anlamlara gelebiliyor. Kırsal kesimde yaşlıların hâlâ kullandığı bu sözcükler, genç nesillere aktarılarak dilin canlı tutulması amaçlanıyor.

Aynı kelime, farklı anlamlar

Sözlüğün dikkat çeken bölümlerinden biri de eş sesli kelimeler. 'Siil', 'silmus', 'sits' ve 'siunama' gibi kelimeler, yöreden yöreye farklı anlamlar kazanıyor. Örneğin 'siil' yaygın olarak 'kirpi' demekken, bazı ağızlarda 'yelkeni saran ip' ya da 'burun kıvıran kimse' anlamına gelebiliyor. 'Silmus' ise 'ilmik' anlamının yanı sıra bazı bölgelerde 'küçük dere' veya 'yusufçuk böceği' için kullanılıyor. Bu çeşitlilik, dilin ne kadar dinamik olduğunu ve coğrafyanın kelimelere nasıl farklı anlamlar yüklediğini gösteriyor.

Sözlükte ayrıca hayvanlarla ilgili ilginç kullanımlar da yer alıyor. 'Soejulgusi' kelimesi, 'kurt' anlamına gelen 'susi' kelimesinden türemiş ve 'korkakça' anlamına geliyor. Bu da eski halkın kurdu aslında cesur değil de çekingen bir hayvan olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Sözlük çevrimiçi erişime açık

Şu ana kadar sözlüğün planlanan hacminin üçte ikisi tamamlandı. 8.332 sayfalık sözlük, Estonya Dil Enstitüsü'nün internet sitesinden ücretsiz olarak erişilebilir durumda. Ayrıca basılı versiyonu da satın alınabiliyor.

Dil araştırmacıları, sözlüğün sadece geçmişe ışık tutmakla kalmayıp günümüzde de ilham kaynağı olduğunu vurguluyor. Bu yıl düzenlenen 'Sõnaus' adlı yeni kelime yarışmasında 'al dente' anlamındaki kadim 'rahke' kelimesinin birinci seçilmesi, murde kelimelerinin hâlâ ne kadar canlı olduğunu kanıtlıyor.