Estonya'da muhalefet neden gensoru vermiyor?

Estonya'da siyasi yorumcu Martin Milder, Vikerraadio radyosunda yaptığı günlük değerlendirmede, muhalefetin hükümete gensoru vermemesinin ardındaki stratejiyi analiz etti. Milder'e göre muhalefet partileri, mevcut azınlık hükümetini devirmek yerine seçmenlerin dikkatini ve hafızasını yönlendirmeyi hedefliyor.

Milder'in aktardığına göre, mevcut hükümet azınlık hükümeti olduğundan bu yana "muhalefet neden gensoru vermiyor ve hükümeti değiştirmiyor" sorusu sıkça soruluyor. Matematiksel olarak bu mümkün görünse de hayata geçmesi olası görünmüyor.

Yorumcuya göre seçimler, demokrasi teorilerinin öngördüğü gibi partilerin programlarını açıklayıp seçmenin tercih yapmasıyla kazanılmıyor. Gerçek çok daha karmaşık. Seçim öncesi dönemde asıl mücadele, seçmenlerin dikkatini ve hafızasını kazanmak için veriliyor. Bu mücadelede siyasi pozisyonlar değil, seçmeni akıl kadar duygularla da yönlendirebilecek olaylar ve durumlar öne çıkıyor.

Seçmen hafızası nasıl yönlendiriliyor?

Milder, bu tür bir yönlendirmenin son örneklerine dikkat çekiyor. Koronavirüs krizi sırasında, normalde büyük tepki çekecek özgürlük kısıtlamalarının bir gecede mümkün hale geldiğini hatırlatıyor; çünkü insanların dikkati başka yerdeydi. Benzer şekilde Ukrayna savaşının başlaması, seçmenlerin o dönemde Kaja Kallas hükümetinin enerji ve koronavirüs politikalarından duyduğu memnuniyetsizliği hızla unutturdu.

Şimdi de benzer bir mücadele yaşanıyor. Muhalefet, seçmenlerin önceki seçimlerde yaşananları — tutulmayan vaatleri ve gerçek siyasi niyetlerin gizlenmesini — unutmamasını istiyor. Kaja Kallas'ın doğu taşımacılığı skandalı veya güncel mühimmat ihalesi skandalı gibi konuların hatırlanmasını amaçlıyor. Hükümet ise dikkati bu konulardan hızla uzaklaştırmaya çalışıyor. Milder'a göre bu henüz başarılamadı, ancak her ne pahasına olursa olsun deneneceğini söylüyor. Deneyimlerin korkunun sıkça işe yaradığını gösterdiğini belirten yorumcu, önceki seçimlerin büyük ölçüde savaş korkusu ve başka bir hükümet korkusuyla belirlendiğini hatırlatıyor.

Gensoru ve ara hükümet tartışması

Milder, gensoru ve hükümet değişikliği konusuna döndüğünde tüm partilerin kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini vurguluyor; bunun doğal ve normal olduğunu belirtiyor. Dikkat yönetimi açısından bakıldığında hiçbir muhalefet partisinin şu anda hükümette yer almak istemeyeceğini söylüyor. Bu, Reform Partisi'ni yönetme yükünden kurtarır ve seçim öncesi muhalefette güçlenmesini sağlar; ayrıca seçmenlerin mevcut hükümeti neden sevmediğini unutmasına yol açar.

Yorumcu, muhalefetin hükümete girmesinin seçim öncesi onları daha zor bir konuma sokacağını ekliyor. Ukrayna'daki savaşın başlangıcındaki istisnai durum dışında, Reform Partisi son dönemde iktidardayken seçmen gözünde zayıf görünürken, muhalefette yüksek destek gördüğünü hatırlatıyor.

Milder'e göre gensoru tartışması, seçimlere kadar istenmeyen hükümete katlanmak zorunda olduğumuzu gösteriyor. Estonya'da şu anda başka bir hükümet kurma imkanı yok, çünkü Riigikogu'daki (Estonya parlamentosu) güç dengesi bu şekilde. Estonya'nın siyasi sisteminde seçimler dışında ciddi şekilde yoldan çıkmış bir rotayı düzeltmeye yardımcı olacak bir mekanizma bulunmuyor. Bu durum seçmenlerin dikkatini sistemin olası eksikliklerine yöneltiyor.

Ayrıca hiçbir muhalefet partisinin seçimlere kadar ülkeyi yönetecek partiler üstü veya siyaset dışı bir geçici hükümet kurmakla ilgilenmediğini belirtiyor. Böyle bir geçici hükümet potansiyel olarak Reform Partisi'ni kurtarabilir ve onu mevcut zor rolünden kurtarabilir. Milder, şaka yollu da olsa geçici hükümet fikrini Reform Partisi'nin düşünmesi gerektiğini, ancak bunun için yönetimi başaramadıklarını kabul etmeleri gerekeceğini söylüyor.

Sonuç olarak Milder, önümüzdeki beş ay boyunca Estonya siyasetinin en belirgin hatlarının fazla harfiyen algılanmaması gerektiğini vurguluyor. Doğrudan söylenenler elbette önemli, ancak çoğu zaman asıl konuşma tamamen başka bir şey üzerinden yürüyor. Kelimeler dikkati yönlendirmek, unutturmak ya da hatırlatmak için de kullanılabiliyor.