Estonya'da kereste krizi: Ladin ve çam yerine huş ağacı dönemi

Tartu Üniversitesi'nde geliştirilen güncellenmiş bir simülasyon modeli, Estonya ormanlarında yakın gelecekte ciddi bir dönüşüm yaşanacağını ortaya koydu. Modelin öngörülerine göre, aşırı kesim nedeniyle önümüzdeki beş yıl içinde özel ormanlardaki kesim hacmi belirgin şekilde azalacak. Uzun vadede ise, yani önümüzdeki 25 yılda, ülke genelindeki ekonomik ormanlarda yaşlı ormanların oranı daha da düşecek. Sıkı koruma altındaki ormanlar bu baskıyı bir miktar hafifletebilecek.

Aşırı kesim çam ve ladini tüketti

Tartu Üniversitesi biyoistatistik uzmanı Ants Kaasik'in aktardığına göre, Eesti metsaregistri (Estonya Orman Kayıt Sistemi) verileriyle oluşturulan NextStand adlı araç, 2023'ten bu yana ülke çapında kesimleri ve sonrasındaki orman yenilenmesini simüle edebiliyor. Model, yaklaşık iki milyon orman parselinin her biri için yaş ve gelecekteki olası bileşimi hesaplayabiliyor. Çalışmaya Asko Lõhmus, Liis Kuresoo ve Raido Kont gibi doğa koruma biyologları da katkı sağladı. Model, seyreltme ve turba kesimlerini de dikkate alıyor. Çalışmanın sonuçları Ecological Modelling dergisinde yayımlandı.

Araştırmanın ilk bölümünde uçak lazer taraması ve uydu görüntüleri kullanılarak orman kayıtları güncellendi. Buna göre, 2025 başı itibarıyla son on yılda Estonya ekonomik ormanlarında alan bazında çam ormanlarının yaklaşık yüzde 14'ü, ladin ormanlarının yüzde 21'i ve huş ormanlarının yüzde 18'i kesildi. Kaasik, üç ana ağaç türünde de eşit kullanım ilkesine kıyasla aşırı kesim yapıldığını belirtiyor.

Yaşlı ormanlar üç yılda yüzde 30 azaldı

Yaşlı ormanların bağlantılılık göstergesi 2022-2025 arasındaki üç yılda yaklaşık yüzde 30 oranında düştü; ancak yalnızca yüzde 1'den az orman alanında artış görüldü. Uzmanlara göre bu durumun gelecekte daha fazla kötüleşmesi beklenmiyor.

Model, farklı orman sahiplerinin (devlet, gerçek ve tüzel kişiler) kesim yoğunluğunun farklı olduğunu varsayıyor. Kesim olasılıkları, 2015-2024 dönemi verileriyle kalibre edildi. Üçüncü aşamada çeşitli gelecek senaryoları incelendi. Sonuçlar, önümüzdeki 25 yılda kayda değer bir rahatlama olmayacağını gösteriyor; son 15-20 yıldaki yoğun kesim nedeniyle birçok meşçere 2050'de yalnızca 20-50 yaşında olacak.

Sıkı korunan ormanlar, yaşlı ormanların oranındaki düşüşü bir miktar yavaşlatabilecek. Ayrıca, çam ve ladin aşırı kesildiği için gelecekte huş ağacı en popüler tür haline gelecek. Bu da kereste endüstrisinin yeniden yönlenmesi gerektiği anlamına geliyor.

Yoğun çalışan özel orman işletmelerinin kesim alanları 2025'e kıyasla beş yıl içinde neredeyse yarı yarıya küçülecek. Düşük yoğunluklu özel ormanlarda ise gelecek daha iyi görünüyor, çünkü mevcut kesim yoğunluğu neredeyse eşit kullanım ilkelerine uygun. Devlet ormanlarında durum tatmin edici olsa da orada da kesim hacimlerinde düşüş kaçınılmaz. Devlet, olgun çam ormanlarının kesimini fazla ertelememiş olduğundan ladin kesimindeki düşüşü bu türle dengelemek mümkün olmayacak. Kısacası kereste endüstrisi yakın gelecekte devlet ormanlarından da son on yıllara kıyasla daha az iğne yapraklı ağaç elde edecek.

Geliştirilen araç, parsel bazlı orman yönetimi olan her bölgede uygulanabilir ve Estonya dışında da kullanılabilir. Ekip şu anda Letonya ormanlarını modellemeye hazırlanıyor. Çalışma aynı zamanda ulusal orman kayıt sisteminin önemini ortaya koyuyor; çünkü örnekleme dayalı SMI verileriyle böyle bir temel oluşturulamazdı. Kaasik, aracın son 20 yıldaki yoğun ormancılık yönünü geri döndüremeyeceğini, ancak karar vericiler için daha iyi bir yardımcı araç sunduğunu vurguluyor.