Estonya'da işgal sembollü yapıların koruma kapsamından çıkarılması önerildi

Estonya Adalet ve Dijital Bakanı Liisa-Ly Pakosta, hükümete Miras Koruma Yasası'nda değişiklik yapılması önerisini sundu. Öneriye göre, 16 Haziran 1940 ile 20 Ağustos 1991 tarihleri arasında, yani Estonya'nın işgal altında olduğu dönemde inşa edilen ve işgal sembolü taşıyan yapılar ulusal koruma altına alınmayacak. Bu tür yapılar, maliklerinin talebi üzerine ulusal koruma kapsamından çıkarılabilecek.

Bakan Pakosta, hükümete gönderdiği öneride, Riigikogu (Estonya Parlamentosu) Ekonomi Komisyonu'nda görüşülen İnşaat Kanunu uygulama tasarısında Mart 2025'ten bu yana ilerleme kaydedilmediğini belirtti. Uzun süredir devam eden tıkanıklığı aşmak için yeni bir yaklaşım önerdi.

Pakosta, “İnşaat yasası tasarısının görüşülmesindeki uzun süreli durgunluğu çözmek ve işgal sembolü taşıyan veya düşmanlık körükleyen yapıların ulusal koruma altından çıkarılması için net bir hukuki dayanak oluşturmak amacıyla Temmuz ayında Riigikogu'ya bir öneri gönderdim. Bu öneride, Miras Koruma Yasası'nın 10. maddesine bir istisna eklenmesini önerdim: Estonya'nın işgali döneminde inşa edilen ve işgal sembolü taşıyan binalar ve tesisler ulusal koruma altına alınmayacak,” dedi.

Bakan, tasarıya şu paragrafın eklenmesini önerdi: “Estonya'nın 16 Haziran 1940 ile 20 Ağustos 1991 tarihleri arasında işgal altında olduğu dönemde inşa edilen ve düşmanlık körükleyen, metni, sembolü, görüntüsü veya başka bir biçimiyle işgal rejimine, saldırı eylemine, soykırıma, insanlığa karşı suça veya savaş suçuna sempati ifade eden yapılar ulusal koruma altına alınmaz.”

Bakanlık: Kültürel mirasın değerli kısmını temsil etmiyorlar

Pakosta, önerisini kültürel değer taşıyan nesnelerin Estonya kültürel mirasının en değerli kısmını temsil etmesi gerektiği gerekçesiyle açıkladı. “Estonya'nın işgal altında olduğu dönemde inşa edilen ve düşmanlık körükleyen ya da işgal rejimine veya saldırı eylemine, soykırıma, insanlığa karşı suça veya savaş suçuna sempati gösteren yapılar, kültürel mirasın en değerli kısmı arasında yer almaz,” dedi.

Yasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi, yapı maliklerine binalarıyla ilgili sonraki adımlara karar verme serbestisi tanıyacak. Pakosta, süreci şöyle açıkladı: “Değişiklikten sonra, ilgili bakanlık, Miras Koruma Yasası'nın ilgili maddesi uyarınca, bir anıtın ulusal koruma koşulunu karşılamadığı gerekçesiyle, Miras Koruma Konseyi'nin görüşünü dinledikten sonra, ulusal koruma koşulunu karşılamayan yapının anıt statüsünü bir emirle sonlandırabilecek. Ardından yapı maliki, örneğin işgal sembolünü kaldırmak veya kapatmak gibi sonraki akıbetine kendisi karar verebilecek.”

Pakosta, “Sunulan değişiklik önerisinin, uzun süredir bekleyen tasarı için gerekli çözümü sunduğunu ve kamusal alanda bulunan işgal sembolleri konusunda net bir düzenleme sağlanmasına yardımcı olacağını düşünüyorum,” dedi.

İşgal sembolü taşıyan yapıların ve sözde Kızıl Anıtlar'ın kaldırılmasını düzenleyen yasayla ilgili tartışma 2022'den bu yana sürüyor. Hükümet, 2022 sonbaharında İnşaat Kanunu, İnşaat Kanunu ve Planlama Kanunu uygulama yasası ile Devlet Malı Kanunu'nda değişiklik yapılmasına ilişkin tasarıyı (özgün numarası 746 SE) başlattı. Tasarının amacı, kamusal alandan uygun olmayan ve düşmanlık körükleyen tesislerin kaldırılması için kurallar oluşturmaktı.

Riigikogu tasarıyı Şubat 2023'te kabul etti, ancak Cumhurbaşkanı Alar Karis, hukuki belirsizlik gerekçesiyle yasayı ilan etmedi. Cumhurbaşkanı, yasada kullanılan yasaklı tesis tanımının çok belirsiz olduğunu, bunun yasanın amacı dışında tesislerin kaldırılmasına yol açabileceğini değerlendirdi. Cumhurbaşkanının vetosunun ardından tasarı yeni görüşme için (746 UA numarasıyla) parlamentoya geri döndü, ancak ardından Ekonomi Komisyonu'nda tıkandı.