Estonya'da girişimler bölgelere göre eşitsiz dağılıyor

Estonya'nın girişim (startup) sektörü büyüyor ancak bu büyüme büyük ölçüde Harju ve Tartu bölgelerinde toplanmış durumda. Startup Estonia'nın talebiyle yapılan ve 13 bölgeyi kapsayan bir haritalama çalışması, bölgesel destek kuruluşlarının sayısının o bölgedeki girişim sayısını öngörmediğini ortaya koydu.

StartupBlink'in küresel girişim ekosistemi endeksine göre Estonya bu yıl dünyanın en iyi 12 ekosistemi arasında yer aldı. Estonya Kurucular Derneği'nin güncel veritabanına göre ülkede 2.800'den fazla girişim faaliyet gösteriyor ve bu şirketler 17.000'den fazla kişiye iş sağlıyor. Ancak coğrafi dağılım son derece dengesiz: girişimlerin %94'ü Harju ve Tartu bölgelerinde kayıtlı ve sektör çalışanlarının %98'i bu iki bölgede istihdam ediliyor.

Geriye kalan 13 bölgede toplam 164 girişim ve 356 çalışan bulunuyor. Bölgesel girişimcilik ortamını canlandırmak, Startup Estonia'nın 2021-2027 stratejisinin hedeflerinden biri. Bu kapsamda bölgelerde çok sayıda özel ve kamu destek kuruluşu oluşturuldu.

Destek kuruluşu çokluğu girişim sayısını getirmiyor

Estonian Business School'da genç araştırmacı Jelena Žovnikova'nın yürüttüğü çalışma, Harju ve Tartu dışındaki 13 bölgenin girişimcilik ekosistemlerini haritaladı. Haritalama; bölgesel kalkınma merkezlerini, inkübatörleri, hızlandırıcıları, girişimcilik programlarını ve etkinliklerini, gençlere yönelik girişimcilik inisiyatiflerini ve girişimciliği destekleyen diğer kuruluşları kapsadı. Ülke çapındaki inisiyatifler kapsam dışı bırakıldı.

Mutlak sayılarda en fazla destek kuruluşu 26 ile Ida-Viru bölgesinde bulunuyor. En fazla girişim ise 46 ile Pärnu bölgesinde kayıtlı. Farklı büyüklükteki bölgeleri karşılaştırabilmek için 13 bölgenin ortalaması esas alındı: tüm bölgelerdeki destek kuruluşları (190) ve girişimler (164) toplanıp bölgelerin toplam nüfusuna bölündü.

Buna göre bu bölgelerde 1.000 kişi başına ortalama 0,34 destek kuruluşu ve 0,30 girişim düşüyor. Yani yaklaşık her 2.900 kişiye bir destek kuruluşu, her 3.400 kişiye bir girişim. Birden fazla bölgeye hizmet veren kuruluşlar her bölge için ayrı ayrı hesaba katıldı.

Bölgeler arasında çok farklı örüntüler görülüyor. Pärnu'da kişi başına destek kuruluşu sayısı ortalamanın üçte bir kadar altında, girişim sayısı ise yaklaşık iki kat üstünde. Viljandi'de destek kuruluşları ortalamanın 1,3 katı, girişimler 1,6 katı. Võru'da destek kuruluşları ortalamanın 1,7 katı ancak girişim sayısı ortalamanın yalnızca 0,7 katı. Hiiumaa ve Põlvamaa'da destek ortalamanın yaklaşık iki katı, buna karşın bu bölgelerde kayıtlı hiç girişim yok.

Neden net bir bağlantı çıkmıyor?

Sonuç olarak destek kuruluşu sayısı ile girişim sayısı arasında belirgin bir ilişki ortaya çıkmadı. Daha fazla kuruluş otomatikman daha fazla girişim anlamına gelmiyor; küçük bir ekosistem de zorunlu olarak daha zayıf bir sonuç demek değil.

Bunun birkaç açıklaması olabilir. Öncelikle haritalanan destek kuruluşlarının önemli bir kısmı özellikle girişimlere yönelik değil. Bölgesel kalkınma merkezleri ve birçok program fırıncıdan turizm çiftliğine kadar tüm girişimcilere hizmet veriyor. İkincisi, destek ağının bir bölümü gençlere yönelik; Põlva, Valga ve Võru'da bu tür programlar toplamın yaklaşık yarısını oluşturuyor. Üçüncüsü, bölgesel istatistikler girişim kurucularının aslen hangi bölgeden geldiğini ya da girişimcilik kariyerlerinin nerede başladığını göstermiyor. Örneğin haritalama sırasında Hiiumaa'da kayıtlı hiç girişim yoktu; ancak Estonya'nın tek boynuzlu atlarından (unicorn) Veriff'in kurucusu Kaarel Kotkas bu bölgeden geliyor.

Dördüncüsü, bölgesel oranlar her zaman o bölgede ayrı bir ekosistem işlediği anlamına gelmiyor. Kagu-Eesti Inkubaator ja Innovatsioonikeskus (Güneydoğu Estonya İnkübatörü ve İnovasyon Merkezi) Võru, Põlva ve Valga girişimcilerine hizmet verdiği için haritalamada üç bölgede de yer aldı. Beşincisi, neden ve sonuç ters olabilir: destek çoğu zaman bilinçli olarak girişimciliğin daha fazla itici güce ihtiyaç duyduğu bölgelere yönlendirilir.

Araştırmacı, sonuçların çalışmanın niteliksel doğası göz önünde tutularak yorumlanması gerektiğini belirtiyor. Haritalamanın amacı istatistiksel ilişkiler kanıtlamak değil, bölgesel destek yapılarına genel bir bakış sunmaktı. Estonya Kurucular Derneği'nin veritabanı sürekli güncelleniyor ve eldeki veri bir anlık fotoğrafı yansıtıyor.

Žovnikova, bir sonraki aşamada bölgesel ekosistemlerin faaliyet düzeyine ve kuruluşlar arası işbirliğine odaklanacağını, ayrıca Baltık ve İskandinav ülkelerindeki girişimcilik ekosistemlerinin nasıl işlediğini inceleyeceğini belirtiyor. Bu çalışma, Estonya Bilimler Akademisi ve Estonya Doktora Okulu'nun düzenlediği "3 Dakikada Bilim" yarışması kapsamında, Avrupa Birliği'nin ortak finanse ettiği bir projenin desteğiyle yayımlandı. Yarışmanın finali 6 Ekim'de yapılacak.