Võrklaev: Erken ikinci sütuna dönüş güvence sağlıyor

Riigikogu (Estonya Parlamentosu) üyesi Mart Võrklaev, ikinci emeklilik sütunundan ayrılanların daha erken geri dönebilmesinin ve prim oranını yükseltebilmesinin emeklilik dönemi için daha fazla güvence sağladığını belirtti. Võrklaev, ERR Uudised'de yayımlanan değerlendirmesinde 2021 başındaki "para serbest" söylemiyle ikinci sütunun dağıtılmasının bu yüzyılın en sorumsuz siyasi kararlarından biri olduğunu savundu.

Ocak 2026 itibarıyla ikinci sütundan 267.000 kişinin ayrıldığını ve toplam 2,33 milyar euronun, yani tüm emeklilik varlıklarının yaklaşık dörtte birinin çekildiğini aktaran Võrklaev, Estonya Merkez Bankası (Eesti Pank) araştırmalarının bu paranın bağımsız yatırımlara değil, büyük ölçüde günlük tüketime ve kredi geri ödemelerine gittiğini gösterdiğini ifade etti.

İki çalışan, iki farklı sonuç

Võrklaev, 1.500 euro brüt maaş alan iki kişiyi örnek verdi. Birinci kişi 2021'de ikinci sütundan ayrılarak 10.000 euro çekmiş, gelir vergisi sonrası eline 8.000 euro kalmıştı. İkinci kişi ise birikim yapmaya devam etti. Ortalama getiriyle ikinci kişinin emeklilik hesabında şu anda 16.000 euronun üzerinde bir tutar bulunuyor. Aradaki fark iki katından fazla. Võrklaev, bunun uzun vadeli tasarruf ve bileşik faizin gücünü gösterdiğini vurguladı.

Võrklaev'e göre zarar yalnızca ayrılanları etkilemedi. Ayrılma dalgasının ilk aşamasında dağıtılan yaklaşık 1,3 milyar euro talebi artırdı ve 2021-2022 enflasyonunu çeyrek başına bir ila iki puan hızlandırdı. Artan fiyatlar nedeniyle tüm Estonya halkı satın alma gücü kaybetti. Ayrıca emeklilik fonlarının ödemeler için yüksek likidite tutmak zorunda kalması, yerel şirketlere yapılan uzun vadeli yatırımları azalttı.

Zorunlu emeklilik fonlarının Estonya yatırımlarının payı 2022'ye kadar güçlü biçimde arttı ve fon varlıklarının yaklaşık yüzde 20'si Estonya şirket hisselerine, tahvillerine ve Estonya'ya yönelik yatırım yapan fonlara ayrıldı. Ancak 2021 değişiklikleri, emeklilik fonlarındaki "uzun parayı" "kısa paraya" çevirdi. Estonya'ya yönelik yatırımların payı 2022'deki yüzde 20'den 2025 sonunda yüzde 10,8'e geriledi.

Yeni düzenlemeler neler getiriyor?

Riigikogu'da kabul edilen kogumispensionide seaduse muudatused (birikimli emeklilik yasası değişiklikleri), ikinci sütundan ayrılanların 10 yıl yerine 5 yıl sonra yeniden katılmasına olanak tanıyor. 2028'den itibaren geçerli olacak bir diğer düzenleme, acil durumda olan kişilerin tüm emeklilik hesabını boşaltmak zorunda kalmamasını sağlıyor. "Ya hep ya hiç" kuralı yerine, yalnızca ihtiyaç duyulan kadar para çekilebilecek; kalan tutar birikimde kalmaya devam edecek.

Võrklaev, 2025'ten itibaren her birikimcinin ikinci sütun prim oranını brüt maaşın yüzde 2'sinden yüzde 4 veya 6'ya çıkarabileceğini hatırlattı. Devlet buna birinci sütun hesabından her zaman yüzde 4 ekliyor. İkinci sütun ödemeleri brüt maaştan gelir vergisi öncesi yapıldığı için her yatırılan euro otomatik olarak yüzde 22 avantaj sağlıyor; aksi halde vergi olarak ödenecek para kişinin kendi emeklilik hesabında büyüyor.

Võrklaev, 267.000 kişinin yeniden katılırken prim oranını yüzde 4 veya 6'ya çıkarmayı değerlendirmesi gerektiğini söyledi. Ona göre bu, kaybedilen yılları telafi etmenin, emeklilik varlıklarını yeniden oluşturmanın ve bileşik faizi yeniden lehte çalıştırmanın en hızlı yolu. Tek başına birinci sütunun gelecekte yeterli geçim sağlamayacağını belirten Võrklaev, ortalama olarak son maaşın yarısından azını oluşturduğunu ekledi. Erken geri dönüş ve daha yüksek primler geçmiş hataları telafi etmese de Estonya halkına gerekli aracı ve emeklilik dönemi için daha fazla güvence sunuyor.