Estonya'da gençler kundakçılık hizmeti sundu

Estonya kamu yayıncısı ERR'nin araştırma programı "Pealtnägija", ülkede internet forumları ve Telegram üzerinden para karşılığı kundakçılık ve vandalizm hizmeti veren gençlerin hikayesini gün yüzüne çıkardı. Programın ortaya koyduğu tabloya göre, bu tür eylemler yalnızca adi suçlarla sınırlı kalmıyor; Rus askeri istihbaratı GRU da Estonya'da kaos yaratmak amacıyla bu hizmetlerden faydalanıyor.

Haberde, son üç yılda en az dört aracı, bir yazlık kamp alanı ve turizm merkezi olarak kullanılan bir binası kundaklanan 50 yaşındaki Harjumaa işletmecisi Ruslan'ın (güvenlik nedeniyle yüzü gizleniyor) yaşadıklarına yer verildi. Ruslan, olayları şöyle anlattı: "Arkadaşlarla akşam 11 civarında eve geldik. Yemek yedik, sohbet ettik ve yattık. Daha uykuya dalmamıştım ki dışarıdan alışılmadık bir ses duydum. Pencereden baktığımda yan binadaki otoparkta duran aracın yandığını gördüm." Ruslan, her olayda insanların yangın yerine çok yakın olduğunu, en uzak mesafenin 10 metre olduğunu vurguladı.

Telegram grubunda 1000 euroluk iş ilanı

Olayların aydınlatılmasıyla, Ruslan'a yönelik saldırıların faili olan gençlerin aynı zamanda Rus askeri istihbaratının taleplerini yerine getirdiği ortaya çıktı. Ruslan'ın hedef alınmasının nedeni kişisel bir husumet olsa da, soruşturma kundakçılık eylemlerinin nasıl işlediğine dair çarpıcı bir örnek sunuyor. Geçtiğimiz yıl 31 Ekim gece yarısından hemen sonra, başlarında kapüşonlu iki kişi Ruslan'ın evinin kapısına yaklaştı. Biri elinde benzin bidonuyla Ruslan'ın iş aracına yaklaşıp benzini döktü ve kısa süre sonra araç alev aldı. Yaklaşık bir buçuk saat sonra, benzer kıyafetli kişiler bu kez Ruslan'ın yazlık arazisindeki kamp binasını tutuşturmaya çalıştı, ancak ya saldırganların hatası ya da nemli hava nedeniyle büyük bir yangın çıkmadı.

Soruşturma, Ruslan'ın da belirttiği gibi, kısa sürede Güvenlik Polisi'ne (Kaitsepolitsei) devredildi ve hükümet savcısı Gardi Anderson tarafından yürütüldü. Olaydan birkaç hafta sonra, Maardu'dan üç genç gözaltına alındı: 23 yaşındaki Martin Jaagumets, 22 yaşındaki Aleksandr Grebeljuk ve reşit olmadığı için baş harfi D. ile anılan 14 yaşındaki bir çocuk. Savcı Anderson, gençlerin ortak bir Telegram grubunda dört kundaklama görevi içeren bir ilan gördüklerini ve bu görevi üstlendiklerini belirtti. "МАШИНА" (AUTO) adlı grupta, kundaklama düzenlemek isteyen kişiler arandığı duyuruluyordu. "Hardu" ve "Said" takma adlı sipariş verenler, adres listesi ve talimatlar göndererek araç bulma, yanıcı madde satın alma, kundaklama ve eylemi videoya kaydedip kanıt gönderme gibi adımları içeren görevleri tanımladı. Her iş için 1000 euro vaat edildi.

Güvenlik Polisi yetkilisi Marta Tuul, bu tür eylemlerde genellikle eğitimli ajanlar yerine sosyal medya üzerinden bulunan küçük suçluların kullanıldığını vurguladı. Tuul, "Son olaylarda, bu teklifleri kabul edenlerin toplumla sorunlu, genellikle uyuşturucu bağımlısı, küçük hırsız veya dolandırıcı olduğunu söyleyebiliriz" dedi. Gençlerin eylemleri arasında 29-30 Ekim gecesi Lasnamäe'de bir apartman otoparkında park halindeki Mercedes-Benz'in yakılması, 30-31 Ekim gecesi Ruslan'ın aracı ve tatil merkezinin kundaklanması ve 31 Ekim-1 Kasım gecesi Ida-Virumaa'daki Vaivara köyünde Sinimäe savaşlarında ölen askerlerin anıtına saldırı yer alıyor. Gençlerin çektikleri videolar da soruşturma dosyasına girdi.

GRU bağlantısı ve hibrit saldırılar

Savcı Anderson, ilk olayların jeopolitik veya istihbaratla ilgisi olmadığını, ancak son görevin arkasında Rus askeri istihbaratı GRU'nun bulunduğunu belirtti. Güvenlik uzmanı Meelis Oidsalu ise bu tür saldırıların giderek daha tehlikeli hale geldiğini, patlayıcı kullanıldığını ve binaların ateşe verildiğini söyledi. Oidsalu, "Bu saldırılar giderek daha tehlikeli hale geldi: patlayıcılar kullanılıyor, binalar kundaklanıyor. Avrupa'dan insanların da hedef alındığını biliyoruz. Tüm bunlar oldukça ciddi eylemler ve Rusya Ukrayna savaşında ne kadar çaresiz hale gelirse, bu saldırıların o kadar yoğunlaşabileceğini söyleyebilirim" dedi. Tuul da benzer şekilde, "Genellikle basit işlerle başlanır. Bunlar yapılıp kanıtlar gönderildikten sonra giderek daha ciddi görevler teklif edilir. Başlangıçta bir anıtı boyamak veya kırmak teklif edilirse, deneme işlerinden sonra bu çok hızlı bir şekilde kundaklamalara veya birinin canına kastetmeye dönüşebilir" diye konuştu.

Estonya, bu tür hibrit saldırılarla ilk karşılaşan ülkelerden biri oldu ve failleri ortaya çıkarıp mahkemeye çıkarma tutumunu başından beri sürdürüyor. Örneğin Aralık 2023'te dönemin İçişleri Bakanı Lauri Läänemetsa ve Rusça yayın yapan Delfi'nin genel yayın yönetmeninin araçlarının tahrip edilmesinde de arka planda GRU olduğu belirtilmişti. Güvenlik Polisi, Ocak 2025'te Võrumaa'daki Osula köyünde bir gıda dükkanının ve birkaç gün sonra Tallinn'in Telliskivi bölgesindeki Ukrayna restoranının kundaklanmasını da GRU siparişi olarak değerlendiriyor. Restoranın camını kırıp içeri Molotov kokteyli atan saldırganlardan birinin de görüntülerde yandığı görülüyor. Tuul, "Võrumaa Coop yangını, Slava Ukraina restoranı siparişinden önce bir deneme işiydi. İki Moldova vatandaşına görev verildi ve başarıp başaramayacaklarına bakıldı. Başarınca, Balti istasyonu yakınındaki restoranın kundaklanması gibi daha ciddi bir görev verildi" dedi.

Uzmanlar, Rusya'nın bu tür eylemlerle Estonya toplumunda korku yaratmayı ve hükümete duyulan güveni sarsmayı amaçladığını belirtiyor. Oidsalu, "Bakanın araç camı kırıldığında hedef kitle politikacılardır. Balti istasyonundaki Ukrayna restoranı kundaklandığında Kalamaja topluluğu, Estonya'nın seçtiği güvenlik politikasının çok tehlikeli olup olmadığını ve devletin bizi koruyup koruyamayacağını düşünmek zorunda kalır. Bu tür küçük, görünüşte rastgele eylemler bu mesajları güçlendirmek için kullanılıyor" diye konuştu.

Oidsalu, saldırıların giderek daha pervasız hale geldiğini ve büyük can kayıplarına yol açabilecek bir olayın an meselesi olduğunu vurguladı. "Polonya'da rayların havaya uçurulduğu şanslı olaylar yaşadık, ancak potansiyel hasar çok büyük olabilirdi. Aynı şekilde 2024'teki kargo uçağı operasyonunda iki yolcu uçağı havada patlayabilirdi. Tüm bunlar oldukça ciddi eylemler" diyen Oidsalu, "Rusların bugünkü eylem tarzı zaten yeterince tehlikeli, şimdiye kadar nispeten iyi gitti, büyük bir patlama olmadı. Endişeyle o durumu bekliyorum, çünkü Avrupa ve NATO'nun daha büyük bir hasar durumunda etkili bir yanıtı olup olmadığını henüz bilmiyoruz. Bu sadece Balticconnector ve deniz altı kablolarında olduğu gibi maddi değil. Bu, bugünden hazırlanması gereken bir sonraki karar noktası" diye konuştu.

Güvenlik Polisi, Ruslan'ı etkileyen kundaklamaların Rus özel servislerinin siparişi olmadığını, ancak Sinimäe anıtına yönelik saldırının GRU tarafından sipariş edildiğini tespit etti. Ruslan'ın aracını ve kampini yakan gençler yargılandı ve suçlu bulundu. Sinimäe anıtı olayında ise düşman bir devletin yönlendirdiğini bildiklerini kanıtlayamadıkları için sadece başkasının malına zarar vermek ve ölülerin anısına saygısızlıktan ceza aldılar ve kısmen denetimli serbestlikten yararlandılar. Şimdi Estonya Güvenlik Polisi (PPA), Ruslan'a yönelik kundaklamaları kimin sipariş ettiğini araştırmaya devam ediyor.

Ruslan, yaşadıklarını şöyle özetledi: "Sadece aptallar korkmaz. Elbette korkuyorum. Üstelik istemeden bu tekrarlanan olayların merkezinde buldum kendimi. Evet, elbette korkuyorum. Bir kez daha tekrar ediyorum, kızımda psikolojik stres nedeniyle sağlık sorunları oluştu. Çocuklarım var, sonuçta malım var. Elbette korkuyorum."