Estonya'da emeklilik yaşında doğum ayı eşitsizliği tartışması

Estonya Adalet Şansölyesi (õiguskantsler) Ülle Madise, emeklilik yaşının takvim yılına göre düzenlenmesinin aynı yıl doğan kişiler arasında eşitsizliğe yol açtığını belirterek konuyu parlamentonun sosyal işler komisyonuna taşıdı. Madise, aynı yıl doğan kişilerin farklı yaşlarda emeklilik hakkı kazanabildiğini, bunun da etkilenen kişiler üzerinde maddi sonuçları olduğunu vurguladı.

Adalet Şansölyesi'nden, 2027'den itibaren aynı yıl doğan kişilerin farklı yaşlarda yaşlılık aylığına hak kazanmasının anayasaya uygun olup olmadığının incelenmesi talep edilmişti. İnceleme kapsamında, hangi doğum ayındakilerin aynı, hangilerinin farklı muamele gördüğünün yıllara göre değiştiği belirtiliyor. Madise, konuyu Tallinn Üniversitesi'nin demografi blogunda ayrıntılı biçimde ele alan Profesör Lauri Leppik'in analizine atıf yaptı.

Doğum ayına göre değişen emeklilik yaşı

Leppik'in aktardığına göre, takvim yılına dayalı emeklilik yaşı, doğum ayına bağlı olarak aynı yıl doğanlar arasında farklı uygulamalara neden oluyor. Ocak ayında doğanların emeklilik yaşı, aynı yılın aralık ayında doğanlara kıyasla bir ila üç ay daha düşük olabiliyor. Bu farkın sınırı da yıllara göre değişiyor; bir yıl kasım-aralık doğumlular arasında, başka bir yıl eylül-ekim, bir başka yıl ise haziran-temmuz doğumlular arasında oluşabiliyor.

Eşitsiz muamelenin maddi etkisi de bulunuyor. Leppik'in mevcut ortalama yaşlılık aylığı üzerinden yaptığı hesaplamaya göre, emeklilik yaşının bir ay uzaması, yıl başında doğanların yıl sonunda doğanlara göre ortalama 825 euro daha fazla emekli maaşı alması anlamına geliyor. İki aylık farkta bu tutar 1.650 euroya, üç aylık farkta ise 2.475 euroya çıkıyor.

Madise, parlamentonun yaşlılık aylığı yaşını 65 yaşındakilerin beklenen yaşam süresindeki değişime bağlama yönündeki siyasi tercihini anayasanın 28. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirdi. Ancak asıl sorunun, emeklilik yaşının ileride takvim yıllarına göre belirlenmesinin anayasaya uygunluğu olduğunu belirtti.

Estonya'da emeklilik yaşı yıl ve ay olarak belirleniyor ve takvim yılına göre farklılık gösterebiliyor. Örneğin, X yılında doğan bazı kişiler 65 yaş 3 aylıkken, aynı yıl doğan diğerleri 65 yaş 6 aylıkken emeklilik hakkı kazanabiliyor. Adalet Şansölyesi, bir kişinin aynı yıl doğduğu iş arkadaşına göre emeklilik yaşının üç aya kadar ötelenmesinin hayal kırıklığı yaratabileceğini ifade etti. Madise, hükümetin takvim yılına dayalı emeklilik yaşı belirlemesi için ikna edici verilerin olup olmadığının sorgulanması gerektiğini söyledi.

Madise, konunun ivedilikle ele alınması için parlamentonun sosyal işler komisyonuna çağrıda bulundu. Ayrıca komisyondan, 2027'den itibaren aynı yıl doğan kişilerin farklı yaşlarda emeklilik hakkı kazanmasının gerekçesini açıklamasını istedi.