Estonya'da çok perspektifli tarih öğretimi tartışılıyor

Yazar ve tarih öğretmeni Kersti Kivirüüt, ERR'in görüş yazısında çok perspektifli tarih öğretiminin, gençlerin aile anıları, propaganda ve bilimsel tarih arasında ayrım yapmasına yardımcı olduğunu ve Estonya'nın ulusal kimliğine daha sağlam bir temel sağladığını savundu.

Bu yaz, çok perspektifli tarih öğretimi üzerine tartışmalar yaşandı. Bazı eleştirmenler, bu yaklaşımın Estonya tarihinin zorlu dönemlerini yumuşatacağını ve ulusal kimliği zayıflatacağını iddia etti. Kivirüüt, 2015'te de aynı görüşü dile getirdiğini hatırlatarak, çok perspektifli yaklaşımın amacının tarihi bir bilim dalı olarak öğretmek olduğunu, ideolojik bir araç olarak kullanmak olmadığını belirtti.

Çok perspektifli tarih ve güvenlik

Kivirüüt'e göre, Rusya'nın devlet propagandası İkinci Dünya Savaşı anlatılarını sürekli olarak bugünün siyasetine alet ediyor; Baltık ülkelerinin Sovyet işgalini 'kurtuluş' olarak adlandırıyor, işgal anısını 'tarihi çarpıtmakla' suçluyor. Gençlerin bu propagandaya direnç gösterebilmesi için ezberden çok eleştirel düşünme, kaynak eleştirisi yapabilme ve kendi araştırmalarıyla gerçeğe ulaşabilme becerisi kazanmaları gerekiyor. Kivirüüt, 'Bu yanlış, ezberle!' demek yerine, gençlerin Molotov-Ribbentrop protokolünü, 1940 olaylarını, Estonya'nın hukuki devamlılığını ve baskıları kendilerinin inceleyip 'kurtuluş' kelimesinin neden uygun olmadığını anlamalarının daha etkili olduğunu belirtiyor.

Kivirüüt, kimlik konusunda da önemli bir noktaya değiniyor: Azınlık kökenli gençlerin Estonya devlet kimliğine bağlanması için kendi etnik kimliklerinden ve aile tarihlerinden vazgeçmeleri gerekmiyor. Aksine, aile geçmişini dürüstçe bilmek ve bu bilgiyle birlikte devlet kimliğini benimsemek daha güçlü bir aidiyet sağlıyor. Kivirüüt, bu görüşünü Narva'daki lise öğrencileriyle yaptığı anonim bir ankete dayandırıyor.

Öğrenci görüşleri ve pedagojik yaklaşım

2024/2025 öğretim yılında Narva Estonya Lisesi'nin 10 ve 11. sınıf öğrencilerinden (36 kişi) İkinci Dünya Savaşı'nı anma, kahramanlaştırma ve öğretimi konusundaki görüşlerini anonim olarak yazmalarını isteyen Kivirüüt, yanıtları 'bir öğretmen termometresi' olarak görüyor. Öğrencilerin bir kısmı Estonya kimliğiyle uyumlu görüşler belirtirken ('bugünkü özgürlüğümüzü kutlamak önemli'), bir kısmı ise 'pobedobesie' etkisini taşıyor ('en sevdiğim bayram 9 Mayıs'). Bazı öğrenciler ise 9 Mayıs'ın kapsamının genişletilmesini, Avrupa Günü ile birlikte anılmasını öneriyor. Kivirüüt, bu yanıtların 'tek tip bir Rus anma kültürü' oluşturmadığını, aksine çeşitlilik gösterdiğini belirtiyor.

Kivirüüt, öğretmenlerin bu tür hassas konularda yargılamak yerine anlamaya çalışması gerektiğini vurguluyor. Örneğin, bir öğrencinin 'büyükbabam savaşta kahramandı, portresi Kremlin'de' demesi karşısında öğretmenin sakin kalıp öğrencinin aile tarihini merak etmesi, ardından bu anıyı bilimsel tarihle ilişkilendirmesi gerektiğini anlatıyor. Kendi deneyiminden bir örnek veriyor: Bir öğrencisine 'Tartu bombalanmalıydı çünkü orada faşistler vardı' dediğinde azarladığında öğrencisi haftalarca kapanmıştı. Oysa doğru yaklaşım, sorular sorarak ('Tartu ne zaman bombalandı? Kim bombaladı? Veya büyükbaban kimi kastetti?') öğrenciyi aile hikayesinden bilimsel tarih incelemesine götürmek olurdu.

Sonuç olarak Kivirüüt, kültürel duyarlılığın Estonya'nın tarihsel deneyiminden vazgeçmek anlamına gelmediğini; öğrencinin hangi deneyimle geldiğini bilip ona bilimsel tarih anlayışına giden konforlu bir yol sunmak olduğunu belirtiyor. Ulusal kimliğin, ezberlenmiş cümlelerle değil, gençlerin neden 1918'de kurulduğunu, 1940'ın neden işgal olduğunu, sürgünlerin neden suç olduğunu ve Rusya'nın tarih yazımının nasıl çarpıtıldığını gerçekten anlamalarıyla güçleneceğini ifade ediyor.