Estonya'da bronz çağı tarihi metal detektörleriyle yeniden yazılıyor

Estonya'da metal detektörü kullanan hobi avcılarının son 20 yılda bulduğu yeni eserler, ülkenin bronz çağına ilişkin yerleşik tarih anlayışını değiştirdi. Tartu Üniversitesi Tarih ve Arkeoloji Enstitüsü profesörü Valter Lang'ın "Tähelepanu! Tegemist on teadusega" (Dikkat! Bu bir bilim programı) adlı yayında anlattığına göre, bronz çağından kalan nesne sayısı 80'den 160'a çıktı. Sayısal artış küçük görünse de etkisi niteliksel oldu: Daha önce bu bölgenin bronz çağında "taşra" olduğu, hatta burada gerçek anlamda bir bronz çağı yaşanmadığı görüşü hâkimdi.

Lang, "Bu, bronz çağı anlayışımızı güçlü biçimde etkiledi, çünkü burada bronz çağının olmadığı yönündeki kavrayış değişti" dedi. Estonya'ya sanılandan çok daha fazla bronz geldiğini belirten profesör, yine de bu rakamların büyük bronz kültür merkezi olan İskandinavya'nın hâlâ çok gerisinde kaldığını, Letonya ve Finlandiya'ya ise hızla yaklaşıldığını söyledi.

Yerel bronz dökümü sanılandan yüzyıllar önce başladı

Yeni buluntular yalnızca eser sayısını artırmakla kalmadı; yerel bronz dökümünün zaman çizelgesini de öne çekti. Estonya topraklarında bronz eşya üretiminin, tarihçilerin eski malzemeye dayanarak tahmin ettiğinden 500-600 yıl daha erken başladığı anlaşılıyor. Arkeologlar artık sözde "ölçek baltası" tipinin burada yaklaşık MÖ 1400-1300 yıllarında dökülmeye başladığını kesinlikle söyleyebiliyor.

Bronz çağı malzemesinin önemli bölümünü farklı balta tipleri oluşturuyor. Araştırmacılar toprak altından hem büyük ve düzgün iş baltaları hem de daha küçük, özel amaçlı aletler çıkardı. Biçim ve boyut karşılaştırması, net bir gelişim çizgisi ortaya koyuyor: Bronz çağının erken evresinde ustalar görece büyük baltalar dökerken, dönemin sonlarına doğru alet boyutları giderek küçüldü. Lang bunun olası nedenini "metali tasarruflu kullanmak ve mevcut miktardan daha çok balta üretmek" olarak açıkladı ve bu eğilimin yalnızca Estonya'ya değil, genel olarak Kuzey Avrupa'nın tamamına özgü olduğunu ekledi.

İthal bronz üç bölgede toplandı

Yeni bulgular, ithal edilen değerli metalin Estonya'nın farklı bölgeleri arasında eşitsiz dağıldığını da gösteriyor. Eserlerin büyük kısmı, birbirinden net biçimde ayrılan üç çekirdek bölgede yoğunlaşıyor: Bunlardan biri Tallinn çevresinde Keila'dan Kaha'ya uzanan alan, ikincisi Virumaa'nın bir bölümü, üçüncüsü ise Saaremaa ve Muhu adalarını kapsayan büyük merkez. Üç bölgenin de ortak özelliği deniz kıyısında yer alması. Kıyı kesimleri, tüm gerekli bronzun bu topraklara ulaşmasını sağlayan denizaşırı bağlantılara erişim sunuyordu.

Tallinn Üniversitesi Beşeri Bilimler Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olan Tuuli Kurisoo, artan buluntu zenginliğinin bölgenin daha geniş gelişimini gözler önüne serdiğini vurguladı. "Binlerce buluntu yeni yayılım kalıplarının ortaya çıkarılmasına yardımcı oluyor ve Estonya tarihinin farklı dönemleri hakkında daha net bir tablo elde ediyoruz" dedi.

Yeni veriler bilim insanlarına, hobi avcılarının faaliyetlerini çerçeveleyen düzenlemeler sayesinde ulaşıyor. Estonya'da metal detektörüyle arama yapmak; ilgilinin eğitim almış olması, izin belgesine sahip olması ve yasada öngörülen kurallara uyması koşuluyla serbest. Kurisoo, arkeolojik bilimsel çalışmanın doğrudan arayıcıların davranışına bağlı olduğunu belirterek "Her şeyin temelinde işbirliği ve yasaya uygun davranış var" dedi. Kıdemli araştırmacıya göre hobi avcılarının buluntuları bilime ancak kesin buluntu yeri bilgisiyle birlikte geldiğinde ve ilgili miras koruma dairesine bildirildiğinde yarar sağlıyor.