Estonya'da akademisyenler bütçe krizine karşı özel finansman önerdi

Estonya'da yükseköğretimin sürdürülebilir finansmanı tartışılırken, iki akademisyen kamu kaynaklarının yanına özel finansmanın da eklenmesi gerektiğini savundu. Aleksei Kelli ve Raul Eamets, ERR Uudised'de yayımlanan görüş yazısında devlet bütçesinin sınırlı olduğuna dikkat çekerek, özel sektör katkılarının kalite kaybını önlemek için bir araç olarak kullanılabileceğini belirtti.

Yazarlara göre Estonya'da "ücretsiz yükseköğretim" tartışması sıkça öne çıksa da, eğitimin gerçek maliyetini son kertede vergi mükellefi üstleniyor. Akademisyenler, kalitenin korunması için özel kaynakların sürece dahil edilmesinin kaçınılmaz olduğunu ifade etti.

Öğrenci katkısı eriallara göre farklılaşabilir

Kelli ve Eamets, yükseköğretimin hem topluma hem de bireye fayda sağladığını vurguladı. Mühendislik, sağlık ve hukuk gibi alanlardan mezun olanların ortalama üzeri gelir elde ettiğini, hatta birçoğunun öğrenim sürecinde hâlihazırda çalıştığını hatırlatan yazarlar, finansman modelinin bu farklılıkları yansıtması gerektiğini kaydetti.

Buna göre, mezuniyet sonrası beklenen kişisel ekonomik getirisi ve maaş düzeyi düşük olan programlarda kamu finansmanının payı artırılmalı. Aksi halde, maddi yetersizlik nedeniyle kaliteli bir üniversite eğitimi almak isteyen gençlerin üniversiteye erişimi kısıtlanabilir.

Yazarlar, son Eurostudent 9 araştırmasına işaret ederek, 2022'de öğrencilerin %43'ünün, güncel araştırma dalgasında ise %51'inin çalışmadan yükseköğretimi finanse edemeyeceğini ortaya koyduğunu aktardı.

Anayasal çerçeve ücretli eğitimi dışlamıyor

Akademisyenler, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 26. maddesinin yükseköğretimin yetenek temelinde herkese açık olmasını öngördüğünü, ancak ücretsiz olma şartı getirmediğini belirtti. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 13. maddesinin de ücretsiz yükseköğretimin kademeli olarak hayata geçirilmesini öngördüğünü; bunun doğrudan ve koşulsuz bir hak olmadığını ifade etti.

Estonya Anayasası'nın 37. maddesinden doğan eğitim hakkının da koşulsuz ücretsiz yükseköğretim anlamına gelmediğini belirten yazarlar, anayasa yorumlarında devletin ücretsiz yüksek ve mesleki eğitimi yalnızca "teşvik etmesi veya kademeli olarak kurması" gerektiğinin açıklandığını aktardı.

Ülkenin mevcut yapısının da tutarsızlıklar taşıdığı savunuluyor: okul öncesi eğitimde katılım ücreti alınırken, Estonca tam zamanlı yükseköğretim genel olarak ücretsiz. Yazarlar, kamu ve özel kaynakların eğitim kademeleri arasında bu şekilde dağıtılmasının en isabetli tercih olup olmadığının sorgulanması gerektiğini yazdı.

Kelli ve Eamets'e göre tek tip bir öğrenim ücreti uygulaması işleri kolaylaştırır; ancak bölümlerin toplumsal rolünü ve mezunların kazanç beklentilerini görmezden gelir. Önerilen modelde kamu temel finansmanı sürer, bireysel katkı ise alana göre kademelendirilir; etkili bir burs ve öğrenim kredisi sistemiyle desteklenir. Yazarlar, devletin finanse ettiği kontenjanların özellikle kamu yararı yüksek alanlarda korunması gerektiğini de sözlerine ekledi.