Estonya ile Finlandiya arasındaki yayın tarihi konferansta anlatıldı

Finlandiya Enstitüsü (Soome Instituut) müdürü ve uzun yıllar Yle muhabirliği yapan Hannele Valkeeniemi, Tallin'deki televizyon kulesinde düzenlenen "Välismaine nõukogude aeg" (Sovyet döneminde yabancı yayıncılık) başlıklı odak toplantısında Estonya ile Finlandiya arasındaki yayıncılık ilişkilerinin tarihini değerlendirdi. Valkeeniemi'ye göre Estonyalılar 1970'li yıllarda Finlandiya televizyonu üzerinden kuzey komşularının yaşamını tanıma fırsatı bulurken, Finlerin büyük bölümü için Estonya'yı keşfetme süreci ancak şarkı devrimi (laulva revolutsiooni) döneminde başladı.

Valkeeniemi'nin Estonya ile bağı uzun yıllara dayanıyor. Ülkeye ilk kez 1992'de, Eesti Raadio'nun (Estonya Radyosu) Fince yayın bölümünde stajyer olarak çalışma imkânı doğduğunda geldiğini anlattı. "Hâlâ burada olmamın suçlusu radyo. Bu ülkeyi içeriden görmek istiyordum ve bu fırsat doğduğunda onu kaçırmak istemedim" diye konuştu.

Valkeeniemi'ye göre iki ülkenin yayıncılık işbirliğinin başlangıcı 1929 yılına kadar uzanıyor. O yıl Tallin'den Finlandiya'ya bir kilise ayini canlı olarak aktarıldı. Kaydedilmeyen bu yayının dili Estonca ya da Fince değil, Kilise Slavcasıydı. Birkaç yıl sonra Tallin'den yapılan yayınlar çok daha geniş bir kitleye ulaştı; 1933'teki Avrupa konseri Valkeeniemi'nin aktardığına göre 12 ülkeye ulaştırıldı.

İki savaş arasında yoğun bir işbirliği

Valkeeniemi, iki dünya savaşı arasındaki dönemde Estonya ile Finlandiya arasındaki radyo işbirliğinin sanıldığından çok daha yoğun olduğunu söyledi. İki ülke arasında nota, plak ve röportaj değişimi yapılıyor, sanatçı ziyaretleri düzenleniyordu. Estonya radyosunda Finlandiya günleri, Finlandiya'da ise Estonya günleri yapılıyordu. İşbirliği okul radyolarına da yansıdı; Estonya'da Fince, Finlandiya'da Estonca dersleri verildi. "İkinci dünya savaşı öncesinde ortak tarihimizin bu kadar yoğun olduğunu görünce şaşırdım. Bu konuda oldukça az şey biliniyor" dedi.

İkinci dünya savaşı ve Estonya'nın işgali, işbirliğinin niteliğini değiştirdi. Valkeeniemi'ye göre neredeyse hemen bir propaganda savaşı başladı; önce radyo, ardından televizyon bu savaşta kullanıldı.

Savaşın ardından Estonya'da doğan yazar Hella Wuolijoki (doğum adıyla Ella Murrik), Yle'nin ilk kadın genel müdürü oldu. Aynı dönemde Sovyet Estonya'sında Fin dinleyicilere yönelik Fince radyo programları üretilmeye başlandı. Eesti Televisioon'da (Estonya Televizyonu) Fince televizyon programları 1956'da başladı; Finlandiya'da düzenli televizyon yayınları ise iki yıl sonra başladı. "Rusya'da bugün propagandanın ne kadar önemli bir araç olduğunu çok iyi biliyoruz. O dönemde de radyoda ve televizyonda aynı şekilde işliyordu" diye konuştu.

Ortak bir fenomen: Naapurivisa

Valkeeniemi'ye göre yayınlar Finlandiya Körfezi'nin karşı yakasına yalnızca propaganda taşımadı; Estonya müziği ve kültürü de Finlandiya'ya bu yolla ulaştı. Örneğin "Saaremaa valss" (Saaremaa Valsi) parçasının Finlandiya'da bu kadar tanınmasında radyonun önemli payı var. Georg Ots şarkıyı Fince söylemeye başladı ve kayıt, 1956'da Finlandiya'ya giden kültür heyetine verildi. "Çok popüler bir 'Saarenmaan valssi' oldu. Herkes onu söylüyor ve artık bizim ortak valsımız" dedi.

İki ülke arasında ortak konserler ve müzik programları da düzenlendi. Bu programlar Sovyetler Birliği'nin çizdiği sınırlar içinde yapılsa da her iki ülkenin insanlarına körfezin karşı yakasında olup biteni görme ve duyma imkânı verdi.

Ortak televizyon tarihinin en dikkat çekici örneklerinden biri, 1966'da başlayan bilgi yarışması "Naapurivisa" (Komşu Sınavı) oldu. Program her iki ülkede de olağanüstü popüler hale geldi; yarışmacılar ilk seferinde posterlerle geri çağrıldı. "Bu olağanüstüydü. 'Naapurivisa' o kadar popüler oldu ki tam da bu yüzden sona ermesi gerekti" dedi. Programı diğer ortak bilgi yarışmaları izledi. Valkeeniemi'ye göre işbirliğinin izleri bugün hâlâ yayında olan ve 1967'de başlayan "Mnemoturniir"de de görülüyor.

Körfezin iki yakasında ortak eğlence programları da yapıldı. Bunlardan biri, Reet Linna ve Mikko Alatalo'nun sunduğu "Õhtutähed" (Akşam Yıldızları) programıydı.

Espoo vericisi Estonyalı izleyicilere yeni bir dünya açtı

Estonyalı televizyon izleyicileri için yeni bir dönem 1970'lerin başında, Espoo televizyon vericisinin Finlandiya sinyalini Kuzey Estonya'da erişilebilir kılmasıyla başladı. Evlere Finlandiya programları, Batı filmleri, müzik, reklamlar ve haberler ulaştı. Finlandiya'da Yle programlarının körfezin karşı yakasındaki izleyici kitlesinin ne kadar büyük olduğu her zaman bilinmiyordu. Estonyalılar için Finlandiya televizyonu dış dünyaya önemli bir pencere haline gelirken, Finlerin Estonya yaşamı ve kültürüyle daha yakından tanışması çok daha sonra, şarkı devrimi döneminde başladı.

Estonya'nın bağımsızlığa kavuşmasından önce ve sonra Finlandiya basınında daha fazla doğrudan röportaj, belgesel, söyleşi ve Estonya yaşamını tanıtan program dizileri yer almaya başladı. Estonyalılar Finlandiya televizyonu üzerinden kuzey komşularının dünyasını çoktan yakından tanırken, pek çok Fin için Estonya'yı keşfetme süreci ancak bağımsızlığın yeniden kazanılması sırasında başladı.

Valkeeniemi, son yıllarda Estonya ile Finlandiya arasındaki radyo ve televizyon işbirliğinin önceki on yıllara göre artık bu kadar kapsamlı olmadığını değerlendirdi. Yle ile ERR'in (Eesti Rahvusringhääling, Estonya Kamu Yayıncılığı) kanallarının ve diğer yayın içeriklerinin körfezin karşı yakasında daha kolay erişilebilir olmasını istiyor. "Bunun karmaşık ve pahalı olduğunu, bin bir parçadan oluştuğunu biliyorum. Ama hayal kurmanın sınırı yok, tıpkı sinyalin sınırı olmadığı gibi" dedi.

Hannele Valkeeniemi'nin tam sunumu ERR'in kültür portalından izlenebiliyor.