Estonya, Datasel ile anlaşmayı reddetti: AB fon süresi doldu

Estonya Devlet Savunma Yatırım Merkezi (RKIK), silah firması Datasel'in süren anlaşmazlığı ortak bir çalışma grubuyla çözme önerisini reddetti. Kurum, sözleşmelerin finansmanı için ayrılan Avrupa Birliği fonlarının kullanım süresinin dolduğunu açıkladı.

Datasel, 2024 yılında Hindistan merkezli Neco Defense Munitions tarafından satın alınan İtalyan bir şirket. Şirket, Ukrayna için top mühimmatı tedarik etmek üzere RKIK ile AB'nin Avrupa Barış Aracı (EPF) fonunu kullanarak dört sözleşme imzalamıştı. Ancak teslimatların gecikmesi ve standart altı olduğu iddiaları üzerine RKIK sözleşmeleri feshederek hukuki yola başvurdu.

Peşin ödenen 70 milyon euro ve istifa

Estonya'nın Ukrayna için hiç teslim edilmeyen top mermilerine 70 milyon euroya kadar peşin ödeme yaptığının ortaya çıkması, Savunma Bakanı Hanno Pevkur'un istifasına yol açtı. Pevkur 2 Eylül'de görevinden ayrıldı ve olaydaki siyasi sorumluluğu üstlendi. Yerine eski Estonya Savunma Kuvvetleri Komutanı emekli General Martin Herem getirildi.

Datasel bu hafta hükümete, Riigikogu (Estonya Parlamentosu) üyelerine ve RKIK'ya bir mektup göndererek anlaşmazlıkları çözmek için ortak bir çalışma grubu kurulmasını önerdi. Şirket, teslimatları tamamlamaya hazır olduğunu ve sözleşme yükümlülüklerini yerine getirecek kaynak ile tedarik zincirine sahip olduğunu belirtti.

Datasel adına konuşan avukat Veiko Viisileht, "Aktuaalne kaamera" programına yaptığı açıklamada "Anlaşmazlıkları çözmek için henüz geç değil" dedi. "Datasel, RKIK ile aynı masaya oturup tüm anlaşmazlıkları çözmeye hazır."

RKIK ise öneriye sert bir yanıt verdi. Kurumun avukatı Maria Pihlak, sözleşmelerin Avrupa Barış Aracı üzerinden finanse edildiğini, ancak bu fonun kullanım süresinin artık dolduğunu belirtti.

Pihlak, "Basitçe söylemek gerekirse, bu RKIK'nin bugün iddia edilen veya gelecekte üretilecek kalan mühimmatı kabul edecek bütçe kaynağına sahip olmadığı anlamına geliyor" dedi. "Bu tür müzakereler artık bir yere varmaz. Devam eden bir davamız ve süren bir tahkim anlaşmazlığımız var; bu süreçlerde haklarımızı savunmaya devam edeceğiz."

Fesih ve soruşturma tartışması

Taraflar sözleşmelerin feshedilmesi konusunda da anlaşmazlık yaşıyor. Pihlak, sözleşmelerin "teslim tarihlerinin defalarca ihlal edilmesi nedeniyle" feshedildiğini belirtirken, Viisileht sözleşmelerin geçerli şekilde feshedilip edilmediğinin "hem mahkemede hem de tahkimde tartışmalı bir konu" olduğunu savundu.

Riigikogu Ulusal Savunma Komisyonu üyesi, Sosyal Demokrat Parti (SDE) milletvekili Raimond Kaljulaid, Datasel'in son çağrısının şirketin güvenilirliğine katkı sağlamadığını söyledi. Kaljulaid, Avrupa Savcılık Ofisi'nin (EPPO) Estonya'nın EPF fonlarını kullanımına yönelik soruşturmasına dikkat çekti.

Kaljulaid, "Değişen şey, bu şirketin Avrupa düzeyinde de çok ciddi şekilde soruşturulduğu haberinin gelmesi" dedi. "İlk tepkim, belki de bu durumun onlara ne olursa olsun şimdi sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmeyi deneyip bu sorunu bir şekilde gündemden çıkarma fikri verdiği oldu."

Datasel, Estonya tarafında LINKLaw hukuk firması ve Powerhouse PR şirketi tarafından temsil ediliyor.

Ulusal Denetim Ofisi (Riigikontroll) aynı envanter sorunlarını bir yıl önce de tespit etmiş ve Savunma Bakanlığı bunları düzelteceğini vaat etmişti, ancak söz yerine getirilmedi. Aynı denetim, Datasel'e Ukrayna için mühimmat karşılığında yapılan 59,8 milyon euroluk peşin ödemeyi ortaya çıkardı; bu mühimmatların hiçbiri Ukrayna'ya ulaşmadı. EPPO bu konuyu soruşturuyor.