Eston yönetim manifestosu tartışma başlattı: reform çağrısına eleştiri

Eston yazar ve yorumcu Meelis Oidsalu, ERR'in Vikerraadio kanalında yayınlanan günlük yorumunda, Jaak Aaviksoo, Marju Lauristin ve Jüri Raidla'nın hazırladığı ve 2027'de uygulanması önerilen yönetim reformu manifestosunu eleştirdi. Oidsalu'ya göre manifesto, somut öneriler içermesine karşın, kamu yönetimine duyulan güvensizliği abartılı bir dille sunuyor ve kriz algısını körüklüyor.

ERR portalında salı günü yayımlanan manifestoda, seçim ittifaklarının Riigikogu (Estonya Parlamentosu) seçimlerine partilerle eşit koşullarda katılması, parlamenter denetimin güçlendirilmesi, bakanların kamuya daha kapsamlı rapor sunması ve Estonya Gelecek Konvansiyonu adlı danışma organının kurulması gibi öneriler yer alıyor. Konvansiyonda uzmanlar, çıkar grupları ve partiler, ülkenin uzun vadeli sorunlarına çözüm geliştirecek; vatandaşlar ise elektronik halk meclisi aracılığıyla sürece katılabilecek.

Oidsalu, Estonya'da son çeyrek yüzyılda benzer reform çağrılarının sık sık gündeme geldiğini hatırlatıyor: 2001'de "İki Estonya" bildirisi, 2003'te toplumsal uzlaşı süreci, 2012'de Harta 12 ve ardından halk meclisi, 2018'de Devlet Reformu Vakfı'nın planı. Ortak anlatı, iktidarın halktan koptuğu, partilerin içine kapandığı ve uzun vadeli bakışın kaybolduğu yönünde.

Güven verileri manifestonun iddialarını desteklemiyor

Manifestoda "yönetime duyulan güvenin azaldığı" ve yönetimin "kendine odaklı ve yük olarak algılandığı" belirtiliyor. Oidsalu, OECD verilerine göre Estonya'da hükümete duyulan yüksek veya orta düzeyde yüksek güvenin 2021-2025 arasında 10 puan düşüşle yüzde 47'den yüzde 37'ye gerilediğini, OECD ortalamasının ise yüzde 40 olduğunu aktarıyor. Ancak 33 gelişmiş ülke arasında 14'ünün Estonya'dan daha düşük puana sahip olduğunu ve mevcut güvenin tarihsel dip noktada olmadığını vurguluyor. 2001'de bu oran yüzde 28, 2012'de yüzde 40, 2018 sonbaharında ise yüzde 57 idi.

Oidsalu, "yönetim kalitesi" eleştirisinin de nüans gerektirdiğini belirtiyor: 2025'te Estonya'da son kamu hizmeti kullanıcılarının yüzde 81'i hizmetlerden memnun, OECD ortalaması yüzde 68. Ayrıca 2023 OECD araştırmasına göre Estonyalıların yalnızca yüzde 17'si politik sistemin kendileri gibi insanların hükümet kararlarına katılmasına izin verdiğini düşünüyor; OECD ortalaması yüzde 30.

Bürokrasi ve yavaşlık eleştirilerine de değinen Oidsalu, 2017 idari reformuyla belediye sayısının 213'ten 79'a düştüğünü, 2019-2022 arasında kamu kurumlarının sayısının yaklaşık yüzde 8 azaldığını hatırlatıyor. Avrupa Komisyonu'nun 2024 satın alma istatistiklerine göre Estonya'da karar süresi 59 gün, AB ortalaması 74 gün. Yine de Oidsalu, manifesto yazarlarının hangi süreçlerin yavaşladığını ve bunun nasıl ölçüldüğünü açıklaması gerektiğini söylüyor.

Oidsalu, manifesto yazarlarının otoritesinin tüm metne katılmayı gerektirmediğini, ancak önerilerin veriye dayalı olması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca bu yıl düzenlenen "iyi yaşam halk meclisi" ve ilçelerdeki diyalog halkaları gibi daha az gürültülü katılım girişimlerine manifestoda yer verilmemesini eleştiriyor.