Eston ve İsveçli enerji kooperatifleri bürokrasiden şikâyetçi

Estonya'nın güneydoğusundaki Obinitsa köyünde kurulan Oma Elekter enerji kooperatifi, bu ilkbaharda ülkenin ilk topluluk güneş parkını hizmete açtı. Kooperatifin kurucusu Markus Männik, enerji topluluklarının yalnızca bir amaç doğrultusunda bir araya gelmesi gerektiğini vurguladı. İsveç'in Fegen köyündeki Energigemenskap Fegen ise yaklaşık bir yıldır faaliyet gösteriyor ve kurucusu Tobias Karlsson, yüksek elektrik faturasındaki şebeke bedelinden yola çıkarak böyle bir topluluk kurduğunu anlattı.

Her iki kooperatif de StartSun projesi kapsamında desteklendi. Eston araştırmacıların 2023'ten bu yana yürüttüğü uluslararası proje, yeni enerji topluluklarını desteklemeyi amaçlıyor. Eylül ayında Tartu'da düzenlenen konferansta Männik ve Karlsson deneyimlerini paylaştı.

Şebekede paylaşımın önündeki engeller

Männik'e göre her iki ülkede de en büyük sorun, üreticilerin kendi ürettikleri elektriği şebeke üzerinden paylaşamaması. İsveç'te enerji paylaşımı henüz yasal olarak serbest değil; bu yüzden Fegen kooperatifinin üye sayısı sekizle sınırlı kaldı. Karlsson, yeni yıldan sonra paylaşımın başlayabileceğini, ekonomik kuralların hâlâ netleşmediğini söyledi. Estonya'da ise Männik, işleme merkezinin fazla elektriğini karşıdaki apartman birliğine bağışlamanın bile teknik olarak mümkün olmadığını belirtti.

Obinitsa'daki Oma Elekter'in temeli 2015'e dayanıyor. Yerel girişimciler, Baltık ülkelerindeki siyah frenk üzümü yetiştiricilerini ziyaret ederek Seto Aiad kooperatifini kurdu. 2018'de Sovyet döneminden kalma bir binada soğuk hava deposu açıldı. Elektrik fiyatları artınca kendi güneş parkını kurma fikri doğdu, ancak şebeke bağlantı maliyeti yüksek olduğu için plan ertelendi. StartSun'dan alınan başlangıç fonuyla çatıya güneş panelleri ve batarya sistemi kuruldu. Bugün soğuk hava deposunun elektriğinin yüzde 98'i güneş parkından karşılanıyor. Aynı arazide bu ilkbaharda 1.700 metrekarelik bir ürün işleme merkezi açıldı; merkez, başta Võru ilçesindeki eğitim kurumları olmak üzere bölgedeki küçük üreticilere pazar sağlıyor.

Männik, Obinitsa'da savunma bakanlığından 50 kilovatın üzerinde güneş parkı için izin alamadıklarını, bunun radar sistemlerini etkilediğinin söylendiğini aktardı. Karlsson ise Fegen'de tüm evleri doğrudan akım şebekesine bağlamayı hedeflediklerini, bunun kârlı olmasa da enerji bağımsızlığını artırdığını ifade etti. İki kooperatif lideri, yeni bir enerji topluluğu kurmak isteyenlere önce hangi sorunu çözeceklerini netleştirmelerini öneriyor.