Estonya'da enerji toplulukları bürokrasiden şikayetçi

Estonya'da Batı Avrupa örneğine uygun olarak yeni enerji toplulukları kurulmaya devam ediyor. Estonya ve İsveç'ten topluluk öncüleri, her kooperatifin öncelikle yerel düzeyde somut bir sorunu çözmesi gerektiğini, ayrıca üretilen fazla elektriğin paylaşılabilmesi için yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.

Obnitsa'da bulunan enerji kooperatifi Oma Elekter'in kurucusu Markus Männik, kooperatifin praktik bir ihtiyaçtan doğduğunu belirtiyor. Birkaç yıl önce artan enerji fiyatları nedeniyle yerel tarım kooperatifi Seto Aiad'ın sebze işleme merkezinin soğuk hava deposu için daha uygun maliyetli bir elektrik kaynağı bulunması gerekmiş. Männik, sırf yapmak için yapılan ortak girişimi anlamsız bulduğunu ifade ediyor.

İsveç'in Fegen köyünde yaklaşık bir yıldır faaliyet gösteren Energigemenskap Fegen kooperatifinin öncüsü Tobias Karlsson da benzer şekilde yüksek elektrik faturasından yola çıktığını aktarıyor. Faturanın en büyük kaleminin şebeke ücreti olduğunu, bu nedenle başkalarıyla birleşmeyi düşündüğünü söylüyor.

StartSun projesi deneyimleri paylaştı

Estonyalı araştırmacılar 2023'ten bu yana, yeni kurulan enerji topluluklarını desteklemeyi amaçlayan uluslararası StartSun projesini yürütüyor. Yakın zamanda Tartu'da düzenlenen proje konferansında Männik ve Karlsson kendi ülkelerindeki deneyimlerini paylaştı. Männik, her iki ülkedeki ortak sorunu, evinde veya işletmesinde güneş paneli bulunan tüm enerji üreticilerinin ürettikleri elektriği şebeke üzerinden paylaşamamaları olarak özetliyor.

Obnitsa pilot bölgesi olan Oma Elekter, Estonya'nın ilk topluluk güneş enerjisi santralini bu yıl bahar aylarında kurdu. Männik'e göre kooperatifin ön hikâyesi 2015'e dayanıyor; o dönemde Güneydoğu Estonya'daki girişimciler yerel tarım ürünlerinin daha iyi pazarlanması için birlikte araştırma yapmaya başlamıştı.

2018'de Obnitsa'da yenilenen Sovyet dönemi bir binada ürünlerin işlenmesi için soğuk hava deposu kuruldu. Birkaç yıl sonra elektrik fiyatları hızla yükseldi. Männik, önce kendi güneş santralini kurup fazla elektriği şebekeye satmayı düşündüklerini, ancak şebeke bağlantı maliyetinin çok yüksek çıkması nedeniyle planı rafa kaldırdıklarını anlatıyor. Birkaç yıl sonra Seto Aiad, StartSun projesinin başlangıç desteğinden yararlandı; soğuk hava deposunun çatısına güneş santrali kuruldu ve batarya depolama sistemi alındı. Männik'e göre sistem bugün sorunsuz çalışıyor; depo elektriğinin yüzde 98'ini güneşten karşılıyor, gece eksik kalan kısım şebekeden alınıyor.

Bu yıl bahar aylarında aynı arazide 1700 metrekarelik bir sebze işleme merkezi açıldı. Merkezin amacı başta Võru ilçesi olmak üzere Güneydoğu Estonya'daki eğitim kurumlarına ham madde sağlamak. Männik, merkezin yerel küçük üreticilerin ürünlerini pazarlamasına yardımcı olduğunu, dolayısıyla girişimin faydasının daha düşük elektrik faturasıyla sınırlı kalmadığını belirtiyor.

Düzenleme ve bürokrasi engeli

İsveç'in Fegen köyündeki enerji kooperatifi de StartSun projesinin desteğiyle yaklaşık bir yıl önce beş kişiyle faaliyete başladı; iki işletme ve üç kişiyi bir araya getirdi. Karlsson, İsveç'te elektrik paylaşımının henüz yasal olmadığını, bu nedenle şu anda yalnızca sekiz üyelerinin bulunduğunu söylüyor. Kooperatifte üyeler güneş panellerinden üretilen fazla enerjiyi paylaşıp depoluyor. Yerel şebekenin toplam kapasitesi yaklaşık 400 kilovat. Karlsson, bazen üretimin tüketimden fazla olduğunu, elektriği şebekeye geri satmak yerine yerinde paylaşmanın daha mantıklı olacağını belirtiyor.

Her iki topluluk öncüsü de enerji kooperatifi kurarken en zor kısmın düzenlemeler ve bürokrasiyle baş etmek olduğunu söylüyor. Karlsson, İsveç'te enerji paylaşımının yeni yıldan sonra mümkün olacağını, bu nedenle ekonomik kurallar üzerinde hâlâ çalışıldığını aktarıyor. Avusturya'daki sistemin örnek alınmasını umuyor; orada enerji topluluğu yakınında bulunan tüketiciler şebeke ücretlerinde indirim elde edebiliyor.

Männik, Estonya'da işleme merkezinden artan elektriğin yolun karşısındaki apartman kooperatifine bağışlanmasının bile mümkün olmadığını, satmaktan söz etmenin ise gereksiz olduğunu belirtiyor. Kendi kuruluşlarının artan elektriği bir anaokuluna veya okula pekâlâ bağışlayabileceğini, ancak bunun şebeke üzerinden teknik olarak mümkün olmadığını ifade ediyor.

Obnitsa kooperatifi çeşitli izin başvurularıyla da uğraştı. Männik'e göre doğu sınırına yakın olmaları nedeniyle Savunma Bakanlığı'ndan 50 kilovatın üzerinde güneş santrali için izin alamadılar; daha büyük santralin radar çalışmalarını etkileyeceği belirtilmişti.

Fegen'de hedef tüm evleri doğru akım şebekesine bağlamak, ancak buna uygun cihazlar her zaman bulunamıyor. Karlsson, doğru akım şebekesinin mali açıdan kârlı olmayabileceğini, ancak enerji bağımsızlığını artırdığını söylüyor: "Bir felaket veya savaş durumunda bu daha güçlü ve dayanıklı bir elektrik şebekesi sağlar; Ukrayna örneğine bakmak yeterli."

Männik, enerji topluluğu kurmak isteyenlere öncelikle bunun hangi sorunu çözeceğini iyi düşünmelerini öneriyor. Kooperatiften sağlanan faydanın yalnızca bir Excel tablosunda görünmesi gerekmediğini belirtiyor: "Kârlılık doğrudan olmayabilir. Obnitsa örneğinde olduğu gibi, kooperatif faaliyetiyle doğrudan ilgili olmayan bölge sakinlerini dolaylı olarak etkileyebilir."

Markus Männik ve Tobias Karlsson, enerji topluluklarını 22 Eylül'de Estonya Tarım Üniversitesi'nde düzenlenen "Fikirden topluluğa: güneş enerjisi topluluklarını harekete geçirmek" konferansında tanıttı.