Eski kançlar: EPHD'nin AİHM şansı düşük

Estonya'nın eski kançları Allar Jõks, Estonya Apostolik Ortodoks Kilisesi (EPHD) ile Pühtitsa Manastırı'nın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) yaptığı başvuruların başarı şansını düşük olarak değerlendirdi. Jõks, başvuruların erken yapıldığını ve kilise ile manastırın Estonya yargı sistemine güvensizliğini yansıttığını belirtti.

Jõks'e göre AİHM'e başvuru için çok katı kurallar geçerli. Başvurucunun öncelikle ülke içindeki tüm hukuki yolları tüketmesi gerekiyor. İkinci koşul ise ülkede hakların korunması için başka bir imkân kalmadığı durumda somut bir hak ihlalinin gerçekleşmiş olması. Jõks, "AİHM yasaların Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne uygun olup olmadığını soyut biçimde değerlendirmez" dedi. Mahkemenin bir yasanın nasıl uygulanacağına dair önceden yorum da yapmadığını vurguladı.

Bu nedenle şimdiden EPHD ile Pühtitsa Manastırı'nın haklarının ihlal edilip edilmediği ve tüm iç hukuk yollarının tüketilip tüketilmediği sorusu gündeme geliyor. Jõks'e göre kilise ve manastırın yasada öngörülen değişiklikleri yapmak için 27 Aralık'a kadar süresi olduğundan bu iki soruya şu an kapsamlı bir yanıt vermek mümkün değil.

Likitdasyon süreci ve yargı yolu

İçişleri Bakanlığı, EPHD ve manastırın yaptığı değişikliklerin yeterli olup olmadığını ancak 27 Aralık'tan sonra değerlendirebilecek. Değişiklikler yetersiz kalırsa bakanlık, ilçe mahkemesinde zorla fesih (likitdasyon) süreci başlatabilecek.

Jõks, "Zorla fesih süreci başlatılsa bile EPHD'nin iç hukuk yolları tükenmiş sayılmaz, çünkü dini bir topluluğun korunması için itiraz hakkı dahil etkili bir yargı denetimi öngörülüyor" ifadesini kullandı.

Jõks'e göre uyuşmazlık üç yargı kademesinden geçebilir. Yargılama sırasında Kiliseler ve Cemaatler Yasası'nın uygulanmasında Anayasa'ya aykırılık ortaya çıkarsa ilgili yasa hükümlerinin anayasallığına ilişkin ek bir denetim başlatılabilir ve bu yılın haziran ayında Estonya Yüksek Mahkemesi'nin ulaştığı sonuçtan farklı bir neticeye varılabilir.

Jõks, "Dolayısıyla EPHD ve Pühtitsa Manastırı AİHM'e erken başvurdu. Neden? Bunun kuralları bilmemekle ilgisi olduğunu sanmıyorum. Burada Estonya yargı sistemine güvensizliği gösterme isteği görülebilir" dedi.

EPHD ve Pühtitsa Manastırı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuruda bulundu. Anlaşmazlığın konusu, Kiliseler ve Cemaatler Yasası'ndaki değişiklikler. Bu değişiklikler her iki dini kuruluşa Rus Ortodoks Kilisesi ile bağlarını koparması için 28 Aralık'a kadar süre tanıyor.