Estonya'da yapay zeka hatası bir girişimciyi hedef gösterdi

Estonya'da geçtiğimiz yıl ekim ayında meydana gelen ölümlü bir trafik kazasının ardından yürütülen soruşturmanın sonuçsuz kalması, sosyal medyada geniş yankı uyandırdı. Viru Savcılığı'nın kazaya karışan sürücüye suçlama yöneltmeme kararı alması üzerine, kamuoyunda oluşan öfke yanlış bir hedefe yöneldi ve masum bir girişimci linç kampanyasıyla karşı karşıya kaldı.

Olay, geçen yıl 23 Ekim akşamı Rakvere yakınlarındaki Näpi'de meydana geldi. Şiddetli yağmur altında bir araç, yaya geçidinde özel gereksinimli çocuklara yardım eden eğitimci Liina Kuuntor-Kits'e çarparak ölümüne neden oldu. Kazadan bir gün sonra sürücü, haberlerden olayın ölümle sonuçlandığını öğrenince polise teslim oldu. Nissan marka bir SUV kullanan sürücü, olayı kabul etti ancak olumsuz hava koşulları nedeniyle yaya geçidindeki kişiyi göremediğini savundu.

Soruşturma yaklaşık bir yıl sürdü. Viru Savcılığı, tüm deliller ve bilirkişi raporlarını inceledikten sonra sürücünün kazara kural ihlal ettiğine dair kasıtlı bir durum tespit edilemediğini açıkladı ve dava açılmadan kapatıldı. Bu karar, sosyal medyada büyük bir öfke dalgası yarattı.

Yanlış isim sosyal medyada hızla yayıldı

Soruşturma süresince şüpheli hakkında sadece yaşı (kaza anında 48) açıklanmıştı. Ancak ölen kadının oğlu, Virumaa Teataja gazetesine verdiği röportajda, sürücünün büyük devlet ihalelerine danışmanlık yapan eski bir kamu görevlisi olduğunu ima etti. Bu açıklama, sosyal medya kullanıcılarını faili bulmaya yöneltti. Kısa süre içinde Tallinn'de yaşayan, üç çocuk babası girişimci Neeme Kass, kazanın faili olarak hedef gösterildi.

Kass'ın kaza anında yurt dışında olduğunu aile fotoğrafları da doğruluyor. Kass, ETV'de yayınlanan 'Pealtnägija' programında yaşadıklarını anlattı: '23 Ekim'de Polonya'daydım, ailemle Çekya'dan dönüyordum. Annem ve kızımla büyük oğlumu ziyarete gitmiştim.' Ancak bazı kişiler, o gün Kass'ın Lääne-Virumaa'da olduğunu ve kazadan sorumlu olduğunu iddia etti. Viru Savcılığı başsavcısı Maarja Hermann da bu iddiaları yalanladı.

Kass, kendisine yönelik karalama kampanyasını 55 yaşındaki Tartulu sosyal medya kullanıcısı Kaarel Hansberg'in başlattığını tespit etti. Hansberg, 'Pealtnägija' ekibine yaptığı açıklamada, olası faili arama dürtüsünün Reddit forumunda gördüğü ve sonradan silinen bir paylaşımdan kaynaklandığını söyledi. 'Kass'ın devletle yaptığı sözleşme fazlasıyla tuhaftı. Şüphelerim artınca paylaşımı sildim' dedi.

Neeme Kass, geçmişte Estonya Vergi ve Gümrük Dairesi ile Savunma Kuvvetleri'nde ve Çevre Denetimi'nde yöneticilik yapmış, şu anda ise kendi şirketi Conmeo aracılığıyla polise ve Savunma Kuvvetleri'ne mühimmat tedarik eden büyük savunma sanayi firmalarının temsilciliğini üstleniyor. Ancak bu tanıma uyan onlarca kişi bulunuyor. Kass, yapay zeka arama sonuçlarının kendisini işaret ettiğini belirterek şunları söyledi: 'Virumaa Teataja makalesinde geçen kriterleri (doğum yılı, kamu görevlisi deneyimi, devlet ihalelerine danışmanlık) yapay zeka aramasına girdim ve yapay zeka beni önerdi. Bu, yapay zekanın nasıl bağlantılar oluşturabildiğini ve insanların bunları gerçek sanabildiğini gösteriyor.'

Öfkeli sosyal medya kullanıcıları Kass'ın mesleki geçmişini didik didik etti. Bir noktada tehdit mesajları ve telefonlar almaya başladı. Avukatı Maria Veermäe, durumu 'Bir kalabalığın önünde çıkıp komşunuzun cinayet işlediğini bağırmak gibi' diye nitelendirdi. Kass, karalama kampanyasını durdurmak için avukatıyla birlikte paylaşımları yapanlara ulaşarak açıklama yaptı ve gönderileri kaldırmalarını istedi. Ancak çoğu yanıt bile vermedi. Meta ve Polis ve Sınır Koruma Dairesi'ne (Politsei- ja Piirivalveamet) başvurdu ama sonuç alamadı.

Olay, geçen çarşamba günü ana akım medyaya taşındı ve skandal büyüdü. Savcılık yanlış bilgiyi düzeltmeye çalışsa da bazı haberlerde Kass'ın adı ve fotoğrafı yer almaya devam etti. Polis ve Sınır Koruma Dairesi'nden beş gün sonra gelen yanıtta, Kass'a masumiyetini kanıtlamak için ceza sicili kaydını kendisini suçlayanlara göstermesi önerildi. Savcı Hermann bu yanıtı 'Bir vatandaşa verilen son derece üzücü bir yanıt. Estonya devletinin daha fazlasını yapabileceğine, insanlara yardım edebileceğine inanıyorum' sözleriyle eleştirdi.

Bu arada savcı Hermann, kamuoyunu ayağa kaldıran ceza davası dosyasını inceledi ve bazı delillerin dikkate alınmadığını fark ederek soruşturmanın yeniden başlatılmasına karar verdi. 'Olası tanıklar ifade verebilir. Olay yerinde sadece bir araç yoktu, mağdura yardıma koşan birkaç araç daha vardı. Onların olayı nasıl algıladıklarını, bu koşullarda yayanın görülüp görülemeyeceğini belirlemek önemli' dedi. Ancak bir gecede kamuoyu önünde ölümlü kazanın faili ilan edilen Kass için bu gelişme pek de teselli kaynağı olmadı. Son haftanın hayatının en zor haftalarından biri olduğunu itiraf etti.