Elering yeni elektrik santralleri için destek mekanizması hazırlığına başladı

Estonya'nın elektrik şebeke operatörü Elering, 2033 yılı sonrasında da arz güvenliğini sağlamak amacıyla yeni elektrik santralleri için uzun vadeli bir destek mekanizması geliştirmek üzere kamuya açık istişare süreci başlattı. Şirket, bu çözümün tüketici faturalarına yeni bir kalem eklemeyeceğini açıkladı.

Elering'e göre Estonya'nın mevcut arz güvenliği şu an sağlanıyor; ancak önümüzdeki on yılda sorun ortaya çıkabilir. Çünkü sistemden çıkacak yönetilebilir üretim kapasitesi, piyasanın kendi başına ekleyeceği kapasiteden daha fazla olacak. Aynı dönemde elektrik tüketimi de artıyor. Komşu ülkelerle bağlantı hatlarının kesilmesi ya da uzun süreli rüzgarsız ve güneşsiz dönemler gibi riskler de bu tabloya ekleniyor.

Estonya'da toplum için yılda en fazla sekiz saatte tüketimin tamamının karşılanamaması kabul edilebilir bir standart olarak belirlenmiş durumda. Elering'in geçen yıl yayımladığı arz güvenliği raporuna göre bu standardın gelecekte tutturulamama riski bulunuyor. AB elektrik piyasası tüzüğü, böyle bir durumda ülkeye tüm teknolojilere açık bir kapasite mekanizması kurma imkânı tanıyor.

Piyasa dışı mekanizma nasıl işleyecek?

Elering yönetim kurulu üyesi Erkki Sapp, yalnızca elektrik satışından elde edilen gelirin bir yatırımcıya, yılın sadece birkaç saatinde ihtiyaç duyulan bir santral ya da depolama tesisi kurması için yeterli güvence vermediğini söyledi.

Sapp'a göre piyasa dışı kapasite mekanizması, yeni kapasitelerin kurulması ve mevcut kapasitelerin yenilenmesi için uzun vadeli bir yatırım sinyali veriyor. Açık istişare süreci ise arz güvenliği analizlerinin Estonya'nın yeni santrallere ihtiyaç duyduğunu göstereceği döneme hazırlıklı olmayı amaçlıyor.

Elering'in planına göre önce sistemin ne kadar kesin kapasiteye ihtiyaç duyduğu hesaplanacak. Ardından bir ihale düzenlenecek; teklif verenler fiyat üzerinden yarışacak ve kapasiteyi en düşük fiyatla hazır tutmayı kabul eden kazanacak. Sapp, "Rekabet, gerekli arz güvenliğini en düşük maliyetle hangi çözümlerin sağlayabileceğini göstermeli" dedi.

İhaleyi kazananlar, elektrik piyasası gelirine ek olarak kapasite için de ödeme alacak; karşılığında ihtiyaç anında hazır bulunma yükümlülüğü üstlenecek. Piyasadan elde ettikleri gelir kararlaştırılan sınırı aşarsa kapasite ödemesi azalabilecek. Yükümlülük yerine getirilmezse ceza uygulanacak.

Mekanizma teknoloji açısından tarafsız olacak ve koşulları karşılayan tüm katılımcılara açık tutulacak. Elering, belirli bir teknolojiyi desteklemek istemediklerini; mekanizmanın santral, enerji depolama ya da tüketim yönetimi çözümleri olsun, arz güvenliğine katkı sağlayabilen tüm kaynaklara açık olduğunu belirtti.

İlk ihaleler 2028'de yapılabilir

Estonya'nın hâlihazırda stratejik rezervin 2035'e kadar uygulanması için devlet yardımı izni bulunuyor. Ancak Elering'e göre bu yeterli değil; çünkü stratejik rezervde yer alan bir santral elektrik piyasasında ticaret yapamıyor. Piyasa dışı mekanizma ise hem mevcut hem yeni kaynakların rekabet etmesine izin veriyor ve uzun vadeli gelir güvencesi sağlıyor. Elering'in yaptırdığı analize göre bu, yeni kapasite kurulumu için uzun vadeli yatırım sinyali veren ve çalışır durumdaki santrallerin erken kapanmasını önleyen tek çözüm.

Plana göre ilk ihaleler 2028'den itibaren yapılabilir. Ancak öncesinde kamu istişarelerinin yapılması, yasaların değiştirilmesi, Avrupa Komisyonu'ndan devlet yardımı izni alınması ve kuralların kararlaştırılması gerekiyor. İhaleler her yıl değil, yalnızca piyasada yeterli yönetilebilir kaynak bulunmadığında düzenlenecek.

Mekanizmanın maliyetleri son aşamada devlet tarafından onaylanan bir dağıtım yöntemiyle elektrik tüketicileri tarafından karşılanacak. Elering'e göre tüketici faturasına yeni bir satır eklenmeyecek; çünkü maliyetler mevcut arz güvenliği ücreti kaleminden karşılanacak. Ödemeler ancak sağlanan kapasite hazır olup elektrik sistemine sunulduğunda yapılacak; mevcut tahmine göre bu en erken 2033'ten itibaren mümkün olabilir.

Elering ayrıca bunun otomatik bir sabit maliyet olmadığını ve mekanizmanın elektrik piyasasının yerini almayacağını vurguladı.

Elering, İklim Bakanlığı ve Rekabet Kurumu, kamu istişaresi kapsamında piyasa katılımcılarından, yatırımcılardan, tüketicilerden ve diğer ilgili gruplardan önerileri en geç 12 Kasım'a kadar bekliyor.