Eğitimde sorumluluk dağılımı yeniden tanımlanmalı

Estonya'da eğitim sisteminin önde gelen isimlerinden Rando Kuustik, okuldan her şeyi beklemeye devam ettiğimizi ancak bu beklentilerin sorumluluğunu kimsenin üstlenmediğini savunuyor. Kuustik'e göre, öğretmenler giderek daha fazla tükenirken, toplum olarak kendi sorumluluklarımızı göz ardı ediyoruz.

Okuldan beklenenler giderek artıyor

Kuustik, okulların artık yalnızca eğitim vermekle kalmayıp aynı zamanda çocuğun ruh sağlığını korumak, zorbalığı önlemek, sosyal sorunları çözmek ve hatta ailelerin eksikliklerini kapatmakla yükümlü görüldüğüne dikkat çekiyor. Ona göre bu talepler tek başına makul olsa da, bir araya geldiğinde hiçbir kurumun karşılayamayacağı bir yüke dönüşüyor.

Öğretmenler yalnız bırakılıyor

Öğretmenlerin üzerindeki yükün her geçen gün arttığını belirten Kuustik, kaynaştırma eğitiminin de asıl amacına ulaşmadığını söylüyor. Özel gereksinimli öğrencilerin genel sınıflara yerleştirilmesi doğru bir ilke olmakla birlikte, öğretmenlere gerekli destek sağlanmadığında bu uygulamanın bir sorumluluk devri haline geldiğini ifade ediyor. Türkiye'de de benzer şekilde kaynaştırma öğrencilerinin sınıflara yerleştirilmesi, ancak destek eğitim olanaklarının ve özel eğitim öğretmenlerinin yetersiz kalması sık tartışılan bir konudur.

Kuustik, sorunun çözümü için üç somut öneri sunuyor:

• Net bir sorumluluk tanımı: Her zorlu konuda kimin sorumlu olduğunun (öğretmen, okul müdürü, aile, belediye vb.) açıkça belirlenmesi.
• Görev azaltma kültürü: Her yeni görev eklenirken, mevcut görevlerden birinin çıkarılması.
• Önce müzakere, sonra dava: Anlaşmazlıklarda önce diyalog ve arabuluculuk, en son çare olarak hukuki süreçlerin işletilmesi.

Sorumluluk sözleşmesi önerisi

Kuustik, eğitim bakanlığı, yerel yönetimler, okul yöneticileri, öğretmen ve veli temsilcilerinin bu eğitim-öğretim yılının ilk döneminin sonunda imzalayabileceği bir “sorumluluk sözleşmesi” öneriyor. Bu sözleşme, okulun sorumlu olduğu üç görevi, okulun tek başına üstlenmek zorunda olmadığı üç görevi ve diğer tarafların taahhütlerini içermeli. Türkiye'de de benzer tartışmalar yaşanmakta; Okul-Aile Birlikleri ve Rehberlik Araştırma Merkezleri (RAM) gibi kurumlar üzerinden paydaşların sorumluluk alanlarının netleştirilmesi gündeme gelebilir.

Kuustik, öğretmenlerin tükenmesinin yalnızca bir meslek sorunu değil, toplumun geleceğine ilişkin önemli bir erken uyarı olduğunu vurguluyor ve “Okuldan geleceği istemeyi bırakın, geleceğin sorumluluğunu almaya hazır değilsek” diyor.