Brezilya'da seçim: Lula ile Bolsonaro ikinci tura mı kalıyor?

Güney Amerika'nın en büyük ülkesi Brezilya'da pazar günü cumhurbaşkanlığı seçimi yapılıyor. Seçimde dördüncü kez aday olan sol görüşlü Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile aşırı sağcı eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu, senatör Flávio Bolsonaro karşı karşıya geliyor. İki adayın da seçimi ilk turda kazanma şansı bulunduğu belirtiliyor.

Hiçbir adayın yüzde 50'yi geçememesi halinde en çok oy alan iki aday 25 Ekim'de ikinci tura kalacak. Bu durumda büyük olasılıkla Lula da Silva ile Flávio Bolsonaro karşı karşıya gelecek. Pazar günü toplam 12 aday yarışıyor; ancak diğer on adayın oy oranının marjinal kalması bekleniyor.

Lula ve Bolsonaro arasındaki yarış

45 yaşındaki Flávio Bolsonaro, aşırı sağcı eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu ve ABD Başkanı Donald Trump'ın müttefiki. 80 yaşındaki Lula ise dünyanın en yaşlı devlet başkanlarından biri. Yedinci kez cumhurbaşkanlığı seçimine giren Lula, daha önce üç kez seçimi kazanmıştı. Lula'nın iktidarı döneminde Brezilya'nın Çin ile ilişkileri güçlendi.

Trump'ın müttefikleri son yıllarda Arjantin, Kolombiya ve Peru dahil olmak üzere birçok Latin Amerika ülkesinde seçimleri kazandı. Reuters'in aktardığı anket sonuçlarına göre Lula birkaç puan önde görünüyor; ancak her iki adayın desteği de yüzde 45 civarında. Seçimde yaklaşık 159 milyon Brezilyalı oy kullanma hakkına sahip.

Bolsonaro, Trump ile ideolojik ittifakını vurgularken Lula Washington'ı eleştiriyor. Lula, Trump yönetiminin Brezilya ihracatına yüksek gümrük tarifeleri getirmesinin, ülkenin Washington büyükelçisinin vizesini iptal etmesinin ve Lula'nın selefi Jair Bolsonaro'nun mahkûm edilmesine yol açan soruşturmayı yürüten Yüksek Mahkeme yargıcına yaptırım uygulamasının ardından ABD'nin Brezilya seçimlerine müdahale riskinden sık sık söz ediyor.

Flávio Bolsonaro ise Beyaz Saray ile yakın ilişkilerini vurgulayarak Brezilya'nın Trump yönetimiyle, özellikle nadir toprak elementleri alanında daha iyi anlaşmalar yapması gerektiğini savunuyor. Brezilya'nın tahminlerine göre ülkedeki maden yataklarında 21 milyon tona kadar nadir toprak elementi bulunabilir; bu, Çin'den sonra dünyanın en büyük ikinci rezervi anlamına geliyor.

Bolsonaro seçim kampanyasında ayrıca babasını darbe girişimi nedeniyle aldığı 27 yıllık hapis cezasından kurtaracağını ve siyasete döndüreceğini vaat etti. Bolsonaro, ABD hükümetinin kendisini desteklediği iddiasını reddediyor. Eylül ayında düzenlenen bir kampanya etkinliğinde "Bu anlatı tutmaz, kusura bakmayın" dedi.

Pazar günkü seçimde Brezilyalılar cumhurbaşkanının yanı sıra 27 eyaletin valisini, eyalet yasama meclisi üyelerini, 513 sandalyeli federal kongrenin tüm üyelerini ve 81 üyeli Senato'nun 54 senatörünü seçecek.

Kararsız seçmen ve son an hataları

Rio de Janeiro'da çalışan siyasi danışman Thomas Traumann'a göre kararını henüz vermemiş seçmenler üzerinde her iki adayın veya müttefiklerinin son anda yapacağı hatalar belirleyici olabilir. Traumann, "Kutuplaşma Brezilya'yı tuzağa düşürdü. Üçüncü bir aday yok. Elinizde sadece iki seçenek var ve giderek kötüleşen bir atmosferde birbirleriyle savaşıyorlar" dedi. "Bu, önerilerden çok suçlamaların rekabeti" diye ekledi.

Dört yıl önce Lula, dönemin Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'yu 2,1 milyon oyla geçmişti; fark yüzde 2 puanın biraz altındaydı. O dönemde Brezilyalılar, koronavirüs salgını sırasındaki tutumu, demokrasi karşıtı tekrarlanan tehditleri, elektronik oy sistemine yönelik saldırıları ve enflasyonun hızlandığı dönemdeki kötü ekonomik durum nedeniyle Bolsonaro'ya kızgındı.

Şimdi ise görevdeki devlet başkanı, artan yaşam maliyeti ve Bolsonaro soruşturmasını yürüten aynı yargıcın karıştığı yolsuzluk skandalı gölgesinde zorlu bir mücadeleyle karşı karşıya.

São Paulo'daki Insper üniversitesinde siyaset bilimi profesörü olan Carlos Melo'ya göre seçmenin bir kısmı Lula'dan yorulmuş durumda. Lula, 2002-2010 yılları arasında iki dönem devlet başkanlığı yapmıştı; şimdi ardışık olmayan dördüncü dönemini istiyor. Lula, Trump ve Nikaragua Devlet Başkanı Daniel Ortega ile birlikte kıtanın en yaşlı devlet başkanlarından biri; onlar da 80 yaşında.

Melo, "Lula kampanyasındaki birçok kişi birkaç hafta öncesine kadar bu kadar zorlu bir seçim beklemiyordu ve mevcut seçimin zorlu bir mücadeleye dönüşeceği, Lula'sız bir sonraki seçimin ise daha da zor olabileceği onlar için açık" dedi.

Flávio Bolsonaro'nun siyasi kariyerine birçok yolsuzluk suçlaması gölge düşürdü. Son olarak babasının hayatını anlatan bir film yapmak için yolsuzluk suçlamalarıyla karşı karşıya olan bir bankerciden milyonlarca dolar istediği ve aldığı iddia edilen bir skandala karıştı. Son dönemde Katolikler de kendisini eleştiriyor; Evanjelik destekçi kitlesine fazla taviz verebileceğinden endişe ediyorlar.