Andrei Hvostov: Klasiklerin basitleştirilmiş özetleri hiç yoktan iyidir

Estonyalı yazar, gazeteci ve tarihçi Andrei Hvostov, Vikerraadio edebiyat programı "Loetud ja kirjutatud"da yaptığı açıklamada, bir zamanlar her türlü basitleştirilmiş özete karşı olduğunu, ancak bugün insanlığın kültürel mirasının gençlere bir şekilde ulaşmasını daha önemli bulduğunu belirtti.

Hvostov, yakın zamanda kitaplar üzerine "Raamatud, mis mul öösiti magada ei lase" (Geceleri Beni Uyutmayan Kitaplar) adlı bir kitap yayımladı. Yazar, gece yaşam tarzını benimsediğini ifade ederek "Geceleri okuyorum ve sabaha karşı saat dört civarında uykuya dalabilirsem iyi sayılır. Bunu kimseye tavsiye etmem ama gece okumak hayatımın bir parçası" dedi.

Kitabın fikri yayıncı Epp Petrone'dan çıktı. Hvostov, "Petrone önceden edebiyat öğretmenleri ve kütüphanecilerle görüştü. Planı, okullarda büyük olasılıkla önerilen edebiyat listesinde yer alan eserleri akıllıca ele almaktı. Başlangıçta listede 30'dan fazla kitap vardı ve seçim yapmam için bana serbestlik tanındı. Yaşam deneyimi, gençlerin artık çok fazla okumadığını, özellikle de okulda kendilerine dayatılan kitapları okumadığını gösteriyor. Bu yüzden plan, benim onların yerine bu kitapları okumamdı" diye anlattı.

Hvostov, "Bu kitaplar hakkında bir şeyler düşünüyorum ve gençlere bir can simidi uzatıyoruz. Umarız tüm okul kütüphaneleri bu kitabı edinir ve belki edebiyat öğretmenleri de tavsiye etmeye başlar. Böylece okur sayıları ve baskı adetleri artar" diye ekledi.

Gençlik okuma alışkanlıkları ve uyarlamalar

Hvostov, okul yıllarındaki okuma kulübünü hatırlatarak, ağırlıklı olarak "seks ve rock'n roll" içeren kitapların okunduğunu söyledi. "Bir zamanlar bunu 'Sillamäe passioon'da da yazmıştım; bunlardan biri de anlaşılır nedenlerle Boccaccio'nun 'Decameron'uydu. Sonraları, benden bir kuşak büyük Jaan Kaplinski bana aynı olguyu yaşadıklarını, kitapları kas hafızasıyla doğru yerden açıp ilgilerini çeken, yani cinsel bir sahnenin betimlendiği bölüme parmaklarını koyabildiklerini söyledi. Bugünün gençleri artık böyle bir edebi desteğe ihtiyaç duymuyor" dedi.

Hvostov, kitabın başında, içeriğini bildiğimizi sandığımız ama aslında ikincil kaynaklar veya atıflar yoluyla bildiğimiz kitaplar olduğunu iddia ediyor. "Cervantes'in 'Don Kişot'u için de böyle. Başlangıçta büyük bir özgüvenle, bu kitabı okuyan birini bulmanın zor olduğunu, ancak bu karakter hakkında hiçbir şey bilmeyen birini bulmanın da aynı derecede zor olduğunu söylüyorum. Aslında çok şey biliyoruz. Kutsal Kitap temalarını da okumadan çok iyi biliyoruz. Kültürümüz ve metinler bu içeriği bize getiriyor, anlaşılır ve yakın kılıyor; sonunda bu kitabı okumaya gerek olmadığı, çünkü içeriğini zaten bildiğimiz yanılsaması doğuyor."

Hvostov ayrıca basitleştirilmiş yeniden anlatımların hiç yoktan iyi olduğunu düşünüyor. "Bunlara sanırım uyarlanmış metinler deniyor ve Amerika Birleşik Devletleri'nde başladı. Estonca'ya da uyarlanmaya başlandı. 1990'ların başı ve ortasında bunları çok küçümsüyordum. Şimdi fikrimi değiştirdim ve 'yarım yumurta tamamen boş bir yumurtadan iyidir' diyorum. Kültürel miras böylece bugünün gençlerine ulaşırsa, bu bile çok iyi" dedi.

Basitleştirme ve özetleme sırasında, bugüne "uygun olmayan" bölümlerle ne yapılacağı sorusu da ortaya çıkıyor. Hvostov, "Grimm Kardeşler'den bildiğimiz klasik masalların yeniden işlendiğini, 19. yüzyıl okuyucuları için daha kabul edilebilir hale getirildiğini hiç düşündünüz mü? Orijinal versiyonlar gerçekten çok korkunç ve bizim için tamamen şok edici. 'Hansel ve Gretel'de üvey anne çocukları ormana ölmeye gönderir. Orijinal versiyonda bunu öz anne yapıyordu. Bu hikayeler Orta Çağ'da Avrupa'yı kasıp kavuran kıtlıkların ve veba salgınlarının anılarıdır" dedi.

Hvostov, "Metinlerin yeniden düzenlenmesi veya daha hümanist hale getirilmesi sorunu pek çok klasik edebiyat eseri için de ortaya çıkacaktır. 'Tõde ja õigus'un (Gerçek ve Adalet) birinci cildindeki tüm şiddet sahneleri, sadece kadınların dövülmesi değil, aynı zamanda Andres'in tüm hayal kırıklığını ve öfkesini komşunun köpeğini döverek çıkarması da. Bu dövme betimlemesi, doğru hatırlıyorsam, üç dört sayfa sürüyor. Okumak neredeyse dayanılmaz. Muhtemelen uyarlanmış versiyonda tüm bunlar çıkarılacaktır. Sonra bu eserden geriye ne kalacağı sorusu ortaya çıkıyor" diye belirtti.

Hvostov, "Raamatud, mis mul öösiti magada ei lase" kitabının yeni bir dizinin başlangıç kitabı olduğunu da vurguladı. "Bir diziyi başlatma onuruna yeniden eriştim, daha önce 'Sillamäe passioon'da da böyle olmuştu. Nasıl gideceğini göreceğiz, ama muhtemelen bir gün başka bir inceleme ve büyük olasılıkla tarihi romanlar üzerine yazacağım. İlk kitap için de önerilenler arasında yer alan 'Notre-Dame'ın Kamburu' kesinlikle tarihi roman olarak sınıflandırılabilir" dedi.

Hvostov, yeni çıkan eserin akademik metinler olmadığını da vurguluyor. "Bunu kelime seçimimle de vurguluyorum. Bazı yerlerde argo kullanıyorum ve tamamen bilinçli olarak. Bu akademik bir araştırma değil. Basit bir okurun konumunu alıyorum ve bir veya başka bir kitabı okumanın izlenimlerini mütevazı düşüncelerimle sunuyorum. Biri bana orada iddia ettiğim şeyin aslında öyle olmadığını söylerse, bunu memnuniyetle kabul ederim. Eleştirin ve tamamen farklı bir görüşte olun" diye ekledi.

Kaynak: "Loetud ja kirjutatud", söyleşi: Maarja Vaino