Zoolog: kirpi, yaşam alanından uzaklaştırılırsa stresten ölebilir

Estonyalı teriyolog Lauri Klein, kirpilerin giderek insan yerleşimlerine bağımlı hale geldiğini ve sayılarının azaldığını belirtti. Klein'a göre kirpi evcil hayvan olarak beslenmemeli, kapalı mekâna alınmamalı ve kendi yuvalama alanından uzağa taşınmamalı. Aksi halde hayvan kolayca strese girer ve bu durum onun için ölümcül olabilir.

Klein, Estonya Teriyoloji Derneği'nden bir uzman olarak Ökoskoop programında konuştu. Şu sıralar kirpilerin kış yuvası aradığını hatırlatan Klein, Estonya'da kaç kirpi bulunduğuna dair verilerin hâlâ yetersiz olduğunu söyledi. Ülke genelinde yürütülen kirpi veri toplama kampanyası yıl sonuna kadar devam edecek; vatandaşlar biyoçeşitlilik portalı üzerinden doğa gözlem veri tabanına kirpi gözlemlerini iletebiliyor.

Ölümlerin çoğu trafikte

Derneğe ulaşan kirpi kayıtlarının yüzde 7 ila 10'unun ölümle sonuçlandığını aktaran Klein, bu hayvanların çoğunlukla karayolu trafiğinde hayatını kaybettiğini belirtti. Klein'a göre kirpi popülasyonu Estonya'da azalıyor; bu nedenle kirpi ülkenin yıl hayvanı seçildi. Avrupa genelinde de kirpi sayısı düşüyor ve türün durumu kötüleşiyor.

Klein, İsviçre'deki meslektaşlarını ziyaret ederek oradaki durumu incelediklerini söyledi. İsviçre'de kirpi sayısının yeniden artmaya başladığını, ancak genel tablonun benzer olduğunu ifade etti. Kirpiler artık şehir çevresinde ve yerleşim alanlarında görülüyor; şehir dışında neredeyse hiç rastlanmıyor.

Bunun bir nedeni, şehirde kirpinin doğal düşmanlarının daha az olması. Klein'a göre bahçelerde daha fazla saklanma alanı bulunuyor; teras yapımı da kirpileri bahçelere çekiyor. Gece hayvanı olan kirpi, gündüz bu gölgeliklerde dinleniyor.

Yaşam alanı seçimi ve beslenme

Köpeklerin artık bahçelerde serbest dolaşmadığını, daha çok tasmayla gezdirildiğini belirten Klein, köpeğin kirpi için bir tehlike olduğunu vurguladı. Kirpi yaşam alanı konusunda çok seçici değil; ancak alanın çok ıslak ve su altında kalmayan bir yer olması gerekiyor. Özellikle kışlama alanında kirpiler kolayca boğulabiliyor. Sonbaharda kuru dalların altına giren kirpi, burada küçük bir çukur açar; kışın su bu çukura dolduğunda hayvan derin uykusundan uyanamaz ve boğulur. Bu duruma sık rastlanıyor.

Klein, kirpinin sırtındaki dikenlerde elma taşıdığı inanışının bir mit olduğunu söyledi; ancak kirpi elmayı ek gıda olarak yiyor. Elmanın üzerine gelen böcekler de onun beslenmesine katkı sağlıyor. Kirpi her şeyi yiyen bir tür.

Kirpi özellikle kabuklu salyangozları tercih ediyor. Klein'a göre kirpi yumuşakçayı kabuğun içinden çıkarıp yiyor, ardından kabuğu çıtırdatıyor; çünkü kabuk dişlerini temizliyor. Bu sayede birçok diş sorunundan kurtuluyor. Yabancı türlerdeki kalın salyangoz tabakası ise kirpinin hoşuna gitmiyor.

Kesin bilimsel veri olmasa da Klein, trafikte ölümlerden sonra kirpi ölümlerinin ikinci nedeninin salyangoz ve fare zehiri olduğunu tahmin ediyor. Farelerle mücadelede canlı yakalama kapanlarının kullanılmasını ve hayvanın birkaç on kilometre uzağa ormana bırakılmasını öneriyor. Fare ve sıçanlara karşı kirpiye zararı olmayan kedi de etkili olabilir; ancak kedinin aşırı beslenmemesi, günde iki kez bir avuç yiyecek verilmesi gerekiyor.

Klein, kirpinin bir yaban hayvanı olduğunu ve evcil hayvan olarak alınmaması gerektiğini vurguladı. Kapalı mekâna getirilmesini de önermiyor; burası kirpi için tamamen yabancı bir ortam. Kirpi çok kolay strese giriyor. Örneğin tedavi için yakalanan bir kirpi, iyileştikten sonra aynı ortama geri bırakılmalı; aksi halde strese girip ölebilir. Yaban hayvanının kendi yaşam alanı vardır ve oradan zorla uzaklaştırılmamalıdır.

Bahçesine kirpi isteyenlerin bahçeyi kirpi dostu hale getirmesi gerektiğini belirten Klein, gerekli koşulların Siilipusa adlı sivil toplum kuruluşuyla birlikte hazırlandığını sözlerine ekledi.